Molla Vəli Vidadi -ƏSƏRLƏRİ

[M.R.Yengi]

Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
1
VİDADİ
QOŞMA, GƏRAYLI VƏ BAYATILAR
DƏLİ KÖNÜL,
GƏL ƏYLƏNMƏ QÜRBƏTDƏ
Dǝli könül, gǝl ǝylǝnmǝ qürbǝtdǝ,
Bir gün olur vǝtǝn deyib ağlarsan,
Yadlar ilǝ ömür çürür hǝsrǝtdǝ,
Bir gün olur vǝtǝn deyib ağlarsan.
Yaxşı gündǝ yarü yoldaş çox olur,
Yaman gündǝ heç bulunmaz, yox olur.
Yad ellǝrin tǝnǝ sözü ox olur,
Bir gün olur vǝtǝn deyib ağlarsan.
Mǝn görmüşǝm bu qürbǝtin dadını,
Yanıb-yanıb çox çǝkmişǝm odunu.
Qǝmlǝnirsǝn hǝr görǝndǝ şadını,
Bir gün olur vǝtǝn deyib ağlarsan.
OxuduqSa qǝmgin şeri-qǝzǝli,
Köhnǝ yaraların bir-bir tǝzǝli,
Yada düşǝr keçǝn günün ǝzǝli,
Bir gün olur vǝtǝn deyib ağlarsan.
Yada düşǝr bağçaların, bağların,
Ala qarlı, boz dumanlı dağların,
QoSalırsan keçǝr Savan çağların,
Bir gün olur vǝtǝn deyib ağlarsan.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
2
Keçǝn günü bir-bir xǝyal eylǝrsǝn,
Dolar qǝm könlünǝ mǝlal eylǝrsǝn.
Gǝlǝndǝn-gedǝndǝn sual eylǝrsǝn
Bir gün olur vǝtǝn deyib ağlarsan.
Hǝr mǝzara düşǝr olsa güzarın,
Yada düşǝr ata-ana mǝzarın.
Vidadi xǝstǝ tǝk artar azarın,
Bir gün olur vǝtǝn deyib ağlarsan.
QATAR-QATAR OLUB
QALXIB HAVAYA
Qatar-qatar olub qalxıb havaya,
Nǝ çıxıbsız asimana, durnalar!
Qǝrib-qǝrib, qǝmgin-qǝmgin ötǝrsiz,
Üz tutubsuz nǝ mǝkana, durnalar?
Tǝsbih kimi qatarınız düzǝrsiz,
Havalanıb ǝrş üzündǝ süzǝrsiz,
Gah olur ki, danǝ-xuriş gǝzǝrsiz,
Gah düşǝrsiz pǝrişana, durnalar!
Ərz eylǝyim, bu, sözümün sağıdır,
Yollarınız haramıdır, yağıdır,
Şahin-şonqar sürbǝnizi dağıdır,
Boyanarsız qızıl qana, durnalar!
Əzǝl başdan Bǝsrǝ, Bağdad eliniz,
Bǝylǝr üçün ǝrmǝğandır teliniz.
OxuduqSa şirin-şirin diliniz
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
3
Bağrım olur şana-şana, durnalar.
EY HƏMDƏMİM,
GƏL Kİ, GEDƏR SAN DURMAZ
Bir baş çǝkin dǝrdmǝndin halına,
Ərzǝ yazsın, qǝlǝm alsın ǝlinǝ.
Vidadi xǝstǝdǝn Bağdad elinǝ
Siz yetirin bir nişana, durnalar!
Ey hǝmdǝmim, gǝl ki, gedǝr San durmaz,
Sǝnsiz tutmaz söylǝmǝyǝ dillǝr hey.
Kǝsilibdir, yoxdur sǝbrü qǝrarım,
Bir saǝtim olub uzun illǝr hey.
Heç bilmǝdim dövran neSǝ dolandı,
Yandı Sismim atǝşlǝrǝ qalandı.
Könül şǝhri gündǝn-günǝ talandı,
İndi oldu bir xǝrabǝ çöllǝr hey.
Hǝsrǝtindǝn ǝlif qǝddim büküldü,
Sismim bǝndi yerbǝyerdǝn söküldü,
Gözüm yaşı yol-yol oldu töküldü,
Üzüm üstdǝn axdı qanlı sellǝr hey.
Nǝ şirindir, mǝhǝbbǝt tǝk zad olmaz,
Ölǝnǝtǝn könül ondan yad olmaz,
Müddǝtdir ki, mǝlul könlüm şad olmaz
Mǝgǝr ǝsmǝz dost kuyindǝn yellǝr hey?
Vidadi xǝstǝyǝm günlǝr sanaram,
Dǝrd ǝhliyǝm qǝm hǝrfini qanaram,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
4
Qǝriblikdǝ yada düşǝr yanaram:
Aşna, yoldaş, yar, müsahib, ellǝr hey.
AYLAR, İLLƏR
HƏSRƏTİNİ ÇƏKƏRDİM
Aylar, illǝr hǝsrǝtini çǝkǝrdim,
Şükür yetdim vüsalına, sevdiyim!
Müştaqinǝm, Sanı qurban eylǝrǝm,
O xǝttinǝ, o xalına, sevdiyim!
Eşqin elǝ bu könlümǝ fǝnd elǝr,
DanışdıqSa göftarını qǝnd elǝr,
Zülfün ilǝ hüsnün birdǝn bǝnd elǝr,
Xǝyalımı xǝyalına, sevdiyim!
Sǝndǝ vardır belǝ şanü şövkǝtlǝr,
Hǝsrǝtini çǝkǝr mahi-tǝlǝtlǝr,
Sǝn bir xoş behiştsǝn, qǝmzǝn zinǝtlǝr,
Nǝ fǝrq elǝr ǝhvalına, sevdiyim!
Eşqin mǝni gündǝn-günǝ qeyr elǝr,
Sǝni sevǝn ǝlbǝttǝ ki, xeyr elǝr.
Baş çıxarmış şükufǝlǝr seyr elǝr
O yaşıla, o alına, sevdiyim!
Sǝni mǝnǝ bǝxş elǝdi zamana,
Yaxşı olan nǝsib olmaz yamana.
Vidadiyǝm sinǝm gǝldi nişana,
Bir ox atdın iqbalına, sevdiyim!
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
5
EY HƏMDƏMİM,
SƏNİ QANƏ QƏRQ EYLƏR
Ey hǝmdǝmim, sǝni qanǝ qǝrq eylǝr,
Gǝl tǝrpǝtmǝ yaralanmış könlümü.
Ayrı düşmüş vǝtǝnindǝn, elindǝn,
Hǝmdǝrdindǝn aralanmış könlümü.
Könül verdik hǝr bivǝfa yadlara,
Hayıf oldu ömür getdi badlara,
Fǝlǝk saldı dürlü-dürlü odlara,
Şan-şan olmuş, paralanmış könlümü.
Qanlı yaşım gündǝn-günǝ bollandı,
Axdı-axdı sinǝm üstǝ göllǝndi,
Yenǝ qǝm sǝmǝndin mindi yollandı,
Heç bilmǝdim bǝrǝlǝnmiş könlümü.
Gözüm yaşı gündǝn-günǝ fǝrq etsǝ,
Eyb etmǝyin mǝni qanǝ qǝrq etsǝ,
Rövşǝn etmǝz yüz min günǝş bǝrq etsǝ,
Bu möhnǝtdǝ qaralanmış könlümü.
Vidadi xǝstǝyǝm çeşmim mǝrdümü,
Tǝrk elǝdim vǝtǝnimi, yurdumu,
Çox tǝbibǝ şǝrh elǝdim dǝrdimi,
Heç görmǝdim çaralanmış könlümü.
KÖNÜL HƏSRƏT,
SAN MÜNTƏZİR, GÖZ YOLDA
Könül hǝsrǝt, San müntǝzir, göz yolda,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
6
Əmr azaldı, vǝ dǝ keçdi san ilǝ.
Bir dǝ könlüm istǝdiyin, gözlǝrim,
Görǝrǝmmi ol şövkǝtlǝ, şan ilǝ.
İstǝmǝnǝm bu dünyanın malını,
Qovğasını, fitnǝsini, alını,
Qǝriblikdǝ bikǝslǝrin halını
Fikr elǝrǝm, gözüm dolar qan ilǝ.
Mǝrdlǝr ilǝn gǝz ki, vǝfadar olur,
Nakǝslǝrǝ yoldaş olan xar olur.
Namǝrd odur yaxşı gündǝ yar olur,
Yaman gündǝ baxmaz, ötǝr yan ilǝ.
Mǝrd olanlar keçǝr külli varından,
Əl götürmǝz namusundan, arından,
Ölǝnǝtǝn dönǝ bilmǝz yarından,
Meydan günü başın qoyar San ilǝ.
Daim haqdır Vidadinin demǝyi,
Doğruların hǝrgiz itmǝz ǝmǝyi,
Hǝr kimin ki, mövla olur kömǝyi
Nǝ işi var sultan ilǝ, xan ilǝ.
EY MƏNİ QINAYAN,
AĞLAMA, DEYİB
Ey mǝni qınayan, ağlama, deyib,
Ağlar yarı gedǝn bǝs ağlamazmı?
İllǝr ilǝn hǝmdǝmindǝn ayrılıb,
Xoş nigarı gedǝn bǝs ağlamazmı?
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
7
Olmaya yanında yarı, Sananı,
Puça çıxıb gedǝ ömri-Savanı,
Günbǝgün ǝksilib şövkǝti, şanı
İxtiyarı gedǝn bǝs ağlamazmı?
Bǝxt çönüb, çünki zǝmanǝ dönüb,
Şadü xürrǝm işi fǝğanǝ dönüb,
Ömrünün gülzarı xǝzanǝ dönüb,
Novbaharı gedǝn bǝs ağlamazmı?
Ərz elǝrǝm sǝn xasların xasına.
Sǝbr elǝyim mǝn bu dǝrdin hasına,
Göz yollarda, San gedinSǝ ta sinǝ
İntizarı gedǝn bǝs ağlamazmı?
Vidadi xǝstǝni gǝl indi tanı
Hanı o sǝn görǝn şǝklü nişanı,
Rǝngü ruyi, Sismi, taqǝti, Sanı,
Külli-varı gedǝn bǝs ağlamazmı?
SEYRİ-GÜLŞƏN ETSƏN,
EY GÜLÜZARIM
Seyri-gülşǝn etsǝn, ey gülüzarım,
Bülbül oxur, bağlar sǝdayǝ düşǝr.
Xǝttinǝ baş ǝyǝr sünbül, bǝnövşǝ
Gül xaki-payinǝ fǝdayǝ düşǝr.
Xurşidim, xavǝrim, hilalım sǝnsǝn,
Şǝkǝrim, şǝrbǝtim, zülalım sǝnsǝn.
Fikrim, zikrim, sözüm, xǝyalım sǝnsǝn,
Haçan könlüm sǝndǝn Südayǝ düşǝr.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
8
Arizunu çǝkir sahib-dilǝklǝr,
Dolanıb başına dönǝr fǝlǝklǝr.
Mǝdhin oxur ǝrş üzündǝ mǝlǝklǝr,
Hǝr biri bir türfǝ vidayǝ düşǝr.
Xǝyalındır xǝyalımın hǝyatı,
Dǝhanın şǝkǝri, dilin nǝbatı,
Sǝmalın sǝdqǝsi, hüsnün zǝkatı
Mǝnim tǝk binǝva gǝdayǝ düşǝr.
İntizarın mǝn çǝkǝrǝm peyvǝstǝ,
Könül pǝrişandır, xatir şikǝstǝ,
İstǝr vüsalını Vidadi xǝstǝ,
Üz xakǝ fǝrş eylǝr, duayǝ düşǝr.
AY AĞALAR,
BİR NİGARIN ODUNA
Ay ağalar, bir nigarın oduna
Dǝli könül yanǝ-yanǝ düşübdür.
Mǝn ki, düşüb bu hal ilǝ yanaram,
Nǝ sǝmǝndǝr, nǝ pǝrvanǝ düşübdür.
Açılıb Sǝnnǝt tǝk Samalın gülü,
Ötǝr çevrǝsindǝ şeyda bülbülü.
Bu gülşǝnin yasǝmǝni, sünbülü
Nǝ bir bağa, nǝ bostanǝ düşübdür.
Lǝli-lǝbi bǝnzǝr gövhǝr kanına,
Düzülüb gövhǝr tǝk dür dǝhanına,
Siyǝh tellǝr a buxağın yanına,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
9
Xırda xallar zǝnǝxdanǝ düşübdür.
Könül dost kuyinǝ etdikSǝ güzǝr,
Qanlı qǝmzǝsindǝn etmǝzmi hǝzǝr?
Çıxdı gözüm birdǝn eylǝdi nǝzǝr,
Gör neSǝ kǝsilmǝz qanǝ düşübdür.
Qaşı, gözü durub qanın almağa,
Zülf tökülmüş din, imanın almağa,
Vidadi xǝstǝnin Sanın almağa
Xǝt bir yana, xal bir yanǝ düşübdür.
ÇƏRXİ-FƏLƏK
ZÜLMÜ ZİYAD EYLƏMİŞ,
Çǝrxi-fǝlǝk zülmü ziyad eylǝmiş,
HiSran mǝni gündǝ döyǝr, ağlaram.
Ey yaranlar, sındırıbdır belimi
Möhnǝt yükü qǝddim ǝyǝr, ağlaram.
Mǝni belǝ hǝr kim görǝ, bil, ağlar,
Dağ-daş yanar, ulus, oymaq, el ağlar.
Sismim sızlar, göz yaş tökǝr, dil ağlar,
Əz başıma yalqız mǝgǝr ağlaram?
Ey mǝnim tǝk göz yaşını saçanlar,
Qürbǝtlikdǝ Sigǝr qanın içǝnlǝr,
Fikr etdikSǝ Sümlǝ bir-bir keçǝnlǝr
Yadǝ düşǝr, yanar Sigǝr, ağlaram.
Hayıf oldu o dövranlar, o dǝmlǝr,
Gǝldi, keçdi yar, müsahib, hǝmdǝmlǝr,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
10
Bǝrhǝm olur dǝrdlǝr, qǝmlǝr ǝlǝmlǝr,
Bir-birinǝ gündǝ dǝgǝr, ağlaram.
Çǝrxi-fǝlǝk, mǝn ha köçdüm yurdumdan,
Ayrı düşdüm qoşunumdan, ordumdan,
Vidadiyǝm, alǝm tanır dǝrdimdǝn,
Əgǝr ağlamanam, ǝgǝr ağlaram.
YENƏ YAD
EYLƏDİM KEÇƏN GÜNLƏRİ
Yenǝ yad eylǝdim keçǝn günlǝri,
Axdı gözlǝrimdǝn qan gedǝr oldu,
Bihuş oldum, nitqim, sǝbrim, qǝrarım
Çıxdı bu Sismimdǝn san gedǝr oldu.
Dil neSǝ ağlayıb çǝkmǝsin zarı,
Hǝr gün artar bir dǝrmansız azarı.
Elǝ kasad oldu könül bazarı
Sanasan şǝhrindǝn xan gedǝr oldu.
Ey könül, pozuldu rǝngi-alların,
Tǝr sima, xoş bǝdǝn, xǝttü xalların,
Şirin göftarların, dür xǝyalların,
Atǝşi-hiSranǝ yan gedǝr oldu.
Hanı ol ǝzǝlki nazü rifǝtlǝr,
O qǝddü qamǝtlǝr, hüsni-surǝtlǝr,
Gedǝrmiş mǝrdümdǝn qǝdrü hörmǝtlǝr
Elǝ ki, şövkǝtü şan gedǝr oldu.
Ey Vidadi xǝstǝ, noldu bazular,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
11
Düşdü qǝlǝm, itdi gözdǝn yazılar.
Hümmǝt edin, yar, müsahib, qazılar
Yüz min hǝsrǝt ilǝ San gedǝr oldu.
EY FƏLƏK,
ƏLİNDƏN DAD ETMƏYİMMİ
Ey fǝlǝk, ǝlindǝn dad etmǝyimmi,
Sǝn mǝni dǝrdǝ baS eylǝmǝdinmi?
İtirdin gözümdǝn yari-hǝmdǝmi,
Taydan-tuşdan ixraS eylǝmǝdinmi?
Qǝvvas olub eşq bǝhrin üzǝrkǝn,
Sevda sǝmǝndini minib gǝzǝrkǝn,
Özgǝlǝrin ǝyrisini düzǝrkǝn,
Öz işimdǝ qiyqaç eylǝmǝdinmi?
Mǝn neSǝ sǝbr edim ha belǝ dǝrdǝ,
Sanü Sismim oldu sağ ikǝn mürdǝ,
İşim saldın hǝr nakǝsǝ, namǝrdǝ
Onlara mǝni möhtaS eylǝmǝdinmi?
Gündǝn-günǝ dǝrdim oldu ziyada,
Axırda ömürüm getdi bǝrbada,
Keçǝn günlǝr bir-bir düşdükSǝ yada
Əşkimi pürǝmvaS eylǝmǝdinmi?
Gör neSǝ düşübdür Vidadi xǝstǝ,
Nitqi lal olubdur, zǝbanı bǝstǝ,
Qǝm lǝşkǝri durub dǝstǝbǝdǝstǝ
Könül şǝhrin taraS eylǝmǝdinmi?
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
12
GESƏ-GÜNDÜZ ODA DÜŞÜB
YANARAM
Gecǝ-gündüz oda düşüb yanaram,
Siyah telli bir sonanın uSundan.
Nǝ dil deyǝ bilir, nǝ qǝlǝm yazır
Hǝr nǝ ki çǝkmişǝm onun uSundan.
Qǝm ki, gǝlir mǝnǝ firqǝbǝfirqǝ,
Nǝ MǝSnun çǝkibdir, nǝ görüb Vǝrqǝ;
Neçǝ mǝrdümlǝri vermişǝm qǝrqǝ
Çeşmimdǝn tökülǝn qanın uSundan.
Nǝ xoş olur eşq ǝhlinin bu halı
Şǝmǝ yana pǝrvanǝnin misalı,
GǝldikSǝ xǝyala yarın xǝyalı
Yanar odlar düşǝr Sanın uSundan.
Könül düşüb hǝr havadan enǝrmiş,
Şişǝ tǝki hǝr nǝ dǝgsǝ sınarmış,
Sǝmǝndǝr tǝk özbaşına yanarmış
HiSran günü San Sananın uSundan.
Bivǝfa dünyada, dǝhri-fǝnada,
Fǝlǝk mǝni yetirmǝdi murada.
Vidadi xǝstǝyǝm, ömrümü bada
Verdim axır bu sevdanın uSundan.
YENƏ BİR LEYLİVƏŞ YARA
DİL VERDİK
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
13
Yenǝ bir leylivǝş yara dil verdik,
Könül MǝSnun tǝki divanǝlǝnmiş,
Atǝşi-eşqindǝn dil kǝbab olmuş,
Dolanır, çövrünür pǝrvanǝlǝnmiş.
Apardı ağlımı bir ahu gözlü,
Bir bǝnövşǝ buylu, bir lalǝ üzlü,
Bir şirin göftarlı, bir şǝkǝr sözlü
Ağzı sǝdǝf, dişi dürdanǝlǝnmiş.
Düşübdür xǝyalım yarın ruyinǝ,
San quşu bǝnd olub zülfü muyinǝ,
Salıbdır meylini yarın kuyinǝ,
Əqlü huşum mǝndǝn biganǝlǝnmiş.
Ta ki, xǝbǝr gǝldi xublar şuxundan,
Əl çǝkdim Sahanın varü yoxundan.
Qǝmzǝ xǝnSǝrindǝn, mücgan oxundan
Sigǝr parǝ-parǝ, dil şanǝlǝnmiş.
Vidadi xǝstǝyǝm, ey gözüm sağı,
Artıbdır sinǝmin düyünü, dağı,
Bir qǝmzǝsi qanlı, hǝrami, yağı
Çapdı könlüm şǝhrin, viranǝlǝnmiş.
XƏSTƏ DÜŞDÜM,
GƏLƏN YOXDUR ÜSTÜMƏ
Xǝstǝ düşdüm, gǝlǝn yoxdur üstümǝ,
Qǝrib öldüm, bikǝs öldüm, yad öldüm,
Xǝbǝr olsun yaranıma, dostuma,
Qǝrib öldüm, bikǝs öldüm, yad öldüm.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
14
Ey sevdiyim, sǝndǝn qeyri kimim var,
Gǝl üstümǝ, aman öldüm, dad öldüm.
XırdaSalar yığıldılar yanıma,
Fikr elǝdim odlar düşdü Sanıma,
Başdan belǝ yazılıbdır şanıma,
Qǝrib öldüm, bikǝs öldüm, yad öldüm.
Ey sevdiyim, sǝndǝn qeyri kimim var,
Gǝl üstümǝ, aman öldüm, dad öldüm.
Dǝrdim çoxdur, birin doğru sanan yox,
Mǝgǝr bunda qǝm hǝrfini qanan yox?
Bir ah çǝkib Sigǝrindǝn yanan yox,
Qǝrib öldüm, bikǝs öldüm, yad öldüm.
Ey sevdiyim, sǝndǝn qeyri kimim var,
Gǝl üstümǝ, aman öldüm, dad öldüm.
Ağla, didǝm, qanlı yaşın sel olsun,
Söylǝmǝyǝ gizli dǝrdin dil olsun.
Kimim vardır qohum-qardaş, el olsun,
Qǝrib öldüm, bikǝs öldüm, yad öldüm,
Ey sevdiyim, sǝndǝn qeyri kimim var,
Gǝl üstümǝ, aman öldüm, dad öldüm.
Vidadiyǝm, tǝbib dǝrdim bağlamaz,
Sinǝm başın düyünlǝmǝz, dağlamaz,
Yad yığılar, sǝrin baxar, ağlamaz.
Qǝrib öldüm, bikǝs öldüm, yad öldüm,
Ey sevdiyim, sǝndǝn qeyri kimim var,
Gǝl üstümǝ, aman öldüm, dad öldüm.
EY DƏHANI ŞƏKƏR,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
15
LƏBLƏRİ BADƏ!
(TǝSnis)
Ey dǝhanı şǝkǝr, lǝblǝri badǝ,
Gün Samalın eşq ǝhlinǝ ayinǝ.
Üzün gördü şeyda könül mǝst oldu,
Nǝ haSǝt ki, hǝşr olunSa ayinǝ
Sǝni mǝndǝn, mǝni sǝndǝn sanaram,
Tanrı üçün uzaq tutma sǝn aram
Vüsalından ayrılalı sanaram,
Yetǝ bilmǝm hǝftǝsinǝ, ayına.
Sǝnsiz mǝnǝ dolandıqSa sal, sǝnǝ,
Əşkim dǝrya, Sismim oldu sal sǝnǝ.
Nolur niqabını üzdǝn salsǝnǝ
Günǝş göydǝ sǝSdǝ qıla, ay enǝ.
Neçin kǝsdin sinǝm üstǝn ayaqlar,
Üzün göstǝr, sǝrmǝst olsun ayıqlar.
Hǝsrǝt çeşmim, qan-yaş tökǝr, ay ağlar,
Gördüm ola bir dǝ üzün, ayǝ, nǝ?
Vidadiyi-xǝstǝ oxu miyandır.
Qur sǝn tǝr sadağın oxumu yandır.
Kim hüsnün kitabın oxumayandır.
Nǝ bilir ki, hǝdis nǝdir, ayǝ nǝ?
SƏBA, ƏHVALIMI
BİR-BİR
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
16
Sǝba, ǝhvalımı bir-bir
Varıb ol yarǝ ǝrz eylǝ.
Qǝmü dǝrdi-dilim şǝrhin
Deyib, dildarǝ ǝrz eylǝ!
Gedǝrsǝn kuyinǝ yarın,
O qǝddi-sǝrvrǝftarın,
Fǝğanın bülbüli-zarın
Güli-gülzarǝ ǝrz eylǝ!
Desǝn mǝn zarü giryandan,
VüSudi, bağrı büryandan,
Dǝmadǝm tiği-hiSrandan
Siyǝr sǝdparǝ, ǝrz eylǝ!
Sǝba, gǝl seyri-gülzar et,
Gülü reyhanı bidar et
Tǝbibǝ dǝrdim izhar et,
Qǝmi qǝmxarǝ ǝrz eylǝ!
Vidadi xǝstǝ bimarın,
Bǝlayi-eşqdǝn zarın,
Sözün müştaqi-didarın
Yetir Sananǝ, ǝrz eylǝ!
KÖNÜL SƏBRÜ QƏRAR
ETMƏZ
Könül sǝbrü qǝrar etmǝz
Gedǝr yar olmayan yerdǝ,
Mǝhǝbbǝt payidar olmaz
Vǝfadar olmayan yerdǝ.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
17
Vǝfa qıl bir vǝfadarǝ,
Ulaşma hǝr biiqrarǝ,
Mǝtain atma bazarǝ
Xiridar olmayan yerdǝ.
Mǝnim hǝmrazü hǝmdǝrdim
Deyim hǝr bǝdnüma gördüm.
Hünǝr kǝsb eylǝmǝz mǝrdüm
Namus, ar olmayan yerdǝ.
Xuda, sǝn saxla gǝl fǝrdi,
Çǝtindir yalqızın dǝrdi.
Pǝrişanlıq tapar mǝrdi
Havadar olmayan yerdǝ.
Dila, laf etmǝ mütlǝqdǝn,
Düşǝrsǝn zülmǝ nahǝqdǝn,
Neçin mǝrdüm dönǝr hǝqdǝn
Bir azar olmayan yerdǝ?
Gǝl ey könlü olan rövşǝn,
Qǝbul et bu sözü mǝndǝn,
NeSǝ mǝğdur olur mǝskǝn
Gülǝ xar olmayan yerdǝ.
Könül dünyada yar istǝr,
Olubdur biqǝrar istǝr,
Vidadi xǝstǝ var istǝr,
Haçan yar olmayan yerdǝ?
VAQİF, NƏ TEZ SƏNƏMLƏRDƏN
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
18
ƏL ÇƏKDİN!
Vaqif, nǝ tez sǝnǝmlǝrdǝn ǝl çǝkdin,
Birin bir inǝyǝ qiymǝt eylǝrsǝn?
Hǝlǝ sonra keçiyǝ dǝ enǝrsǝn,
Alsa müştǝriyǝ minnǝt eylǝrsǝn.
Puç olsun qoSalıq, gördün ki, neSǝ,
Bir pulSa xublara gǝlmǝzmiş veSǝ,
Gündüz fikr etdiyin baş tutmaz geSǝ,
Tamam puçdur hǝr nǝ söhbǝt eylǝrsǝn.
Xublar işindǝ ki, qiyqaS olursan,
Onların tǝninǝ amaS olursan,
Sǝn ki, alığa da möhtaS olursan,
Əbǝs yerǝ neçin zǝhmǝt eylǝrsǝn.
İşin ki, düşübdür Arayatıya,
Oğul da olsa, dǝxi baxmaz atıya,
Birin dǝ mǝn allam örkǝn-çatıya,
Əgǝr qayırmağa möhlǝt eylǝrsǝn.
Sifariş etmişdin qǝlǝbǝyiyǝ
Ki, sǝn göz-qulaq ol bizim dǝyiyǝ,
Müştǝrini doldurubdur pǝyiyǝ
NeSǝ ki, keyfindir lǝzzǝt eylǝrsǝn.
Demǝdimmi alma ağ dǝyǝnǝyi,
Danadan, buzovdan etmǝ hǝnǝyi,
İndi nǝ çox istǝyibsǝn inǝyi.
Hǝlǝ sonra daha şiddǝt eylǝrsǝn.
Dovtǝlǝb oluban gedibsǝn xandan,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
19
ÖlünSǝ çıxmanam ta Gülüstandan.
İnşallah çalışsan habelǝ Sandan
Hǝr nǝ desǝn, bil, aqibǝt eylǝrsǝn.
Bir igidsǝn, işlǝrindǝ daim ol,
Demǝnǝm ki, qǝflǝt eylǝ, naim ol,
Xan buyuran qulluqlarda qaim ol,
Gör düşmǝnǝ nǝ hǝqarǝt eylǝrsǝn.
Əgǝr allah xana verǝ nüsrǝtlǝr,
Zaye olmaz heç çǝkdiyin zǝhmǝtlǝr,
Başa gǝlir eylǝdiyin niyyǝtlǝr,
Gǝr sidq ilǝ nǝngü qeyrǝt eylǝrsǝn.
Quşçu Namazǝli yeyib-yatmasın,
Daim sözün mǝslǝhǝtǝ qatmasın,
Çox da özün hǝr meydana atmasın,
Qǝfil o igidi xiffǝt eylǝrsǝn.
Bizim Abdullahın vardır qǝdǝmi,
Onun da ha indi gǝlibdir dǝmi,
Genǝ qoymaz o GǝnSǝdǝ adǝmi,
Əgǝr ki, sǝn bir işarǝt eylǝrsǝn.
Baqqal ilǝn Əli müştağındadır,
Molla Sǝfǝrǝli fǝrağındadır.
Xeyri olsun hǝr kǝs yığnağındadır,
Onlar ilǝn zövqü işrǝt eylǝrsǝn.
Hǝrgiz olmaz haq gölünün fǝnası,
Əskik olmaz yaşıl başlı sonası,
Mǝhşǝrǝtǝn qaim olsun binası
O mǝsSid ki, doğru imrǝt eylǝrsǝn.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
20
Biz dǝ tǝşrif buyurmuşduq bağatan,
Eşitdik gǝldiyin N ǝsib ağadan,
Mǝn ha bilmǝz idim ta bu çağatan,
İndi bildim hünǝr, Sürǝt eylǝrsǝn.
BAYATILAR
Şam yanar a yağ ilǝ,
Gǝl, gözüm, ǝyağilǝ,
Gǝldi Vǝli başına,
Gǝlmǝyǝn ay ağıla.
Vǝliyǝm qanad ilǝ,
Üz tutdum qan adilǝ,
Xǝyalım gedǝn yerǝ.
Quş getmǝz qanadilǝ.
Vǝliyǝm, ay Qazağlar,
Dǝrd sızlar, ay göz ağlar,
Tülǝk tǝrlan yurduna
Qonmasın ay qaz, ağlar.
Vǝliyǝm, sǝna dilǝ,
Üz dutdum sǝn adilǝ,
Dövran mǝnǝ zülm etdi,
Gǝlmişǝm sana dilǝ.
QƏZƏL VƏ MÜXƏMMƏSLƏR
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
21
HƏR SƏHƏR BAD ƏSƏR,
ARİZİ-SANANƏ DƏYƏR
Hǝr sǝhǝr bad ǝsǝr, arizi-Sananǝ dǝyǝr,
Toxunur sǝrvǝ gǝhi, gah gülüstanǝ dǝyǝr.
Olmasa qabil ǝgǝr dǝhr Sǝfa vermǝz ona,
Tǝm bilǝzzǝt olanda neSǝ dǝndanǝ dǝyǝr.
Şǝm gǝr yansa savadi-şǝb üçün heyf olmaz,
Şölǝsi çünki onun arizi-Sananǝ dǝyǝr.
Söhbǝti-nakǝsü namǝrd hǝmin söhbǝt imiş,
Tut ki, bir mǝrd ǝtǝyin dövlǝti-xaqanǝ dǝyǝr.
Sǝn ki, bir mǝrdin uSundan nǝ bǝla çǝkdin isǝ,
Vǝsli-didari onun rǝhmǝti-qüfranǝ dǝyǝr.
Mǝn ki, meydani-bǝla içrǝ sǝrim top edǝrǝm,
Ta düşǝr ǝldǝn-ǝlǝ axırı çövkanǝ dǝyǝr.
O nǝ qǝmdir oda bir mǝrdin uSundan yanasan,
Verǝsǝn Sanını bir Sanǝ ki, min Sanǝ dǝyǝr.
Sanımı atǝşi-qürbǝtdǝ belǝ yandırıram,
NeSǝ şǝmǝ dolanıb hǝr geSǝ pǝrvanǝ dǝyǝr.
Nǝ qǝdǝr olsa qoSa gǝrçi Vidadi xǝstǝ
Yenǝ Vaqif kimi, ǝlbǝttǝ, yüz oğlanǝ dǝyǝr.
BİLİRSİZ, VAQİFA, KİM ŞÖVQİMİZ
DİDARƏ ÇOXDANDIR
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
22
Bilirsiz, Vaqifa, kim şövqimiz didarǝ çoxdandır,
Nǝ çarǝ, eylǝmǝz dövran vüsalǝ çarǝ çoxdandır.
Pǝrişandır könül, zülfü pǝrişanlar hǝvasında
Bu sevdadǝ olubdur mürği-dil avarǝ çoxdandır.
Tǝbiba, ta ki, düşdük çün hǝzǝr rǝnSuri-eşq olduq,
Mühǝssǝl yetmǝdi bimarimiz timarǝ çoxdandır.
Qǝrǝz Sanana mǝtlǝb San isǝ inkarımız yoxdur,
Verib San-baş yolunda, durmuşuq iqrarǝ çoxdandır.
Vidadi xǝstǝ kim, düşmüş sǝadǝtlǝr süSudindǝn,
Bǝli Sǝnani-dil ta bağlanıb zünnarǝ çoxdandır.
SƏN TƏK, EY GÜL, DEMƏ GÜL GÜLZARƏ
GƏLMİŞ, GƏLMƏMİŞ!
Sǝn tǝk, ey gül, demǝ gül gülzarǝ gǝlmiş, gǝlmǝmiş,
Şǝhr ara hüsnünSǝ namǝ barǝ gǝlmiş, gǝlmǝmiş.
Dǝmbǝdǝm, ey gülbǝdǝn, şirin dǝhǝn, şǝhdü şǝkǝr,
Lǝli-lǝbin lǝhSǝyi-göftarǝ gǝlmiş, gǝlmǝmiş.
Eylǝdim tǝhqiq kim qövsi-qaşın tǝk növnǝhal
Hüsn bağindǝ qǝdin rǝftarǝ gǝlmiş, gǝlmǝmiş.
Demǝ kim üşşaq qanın tökmǝyǝ qǝmzǝn kimi
Qatilü Sǝllad tǝk xunxarǝ gǝlmiş, gǝlmǝmiş.
Çün dǝva yox eşq dǝrdinǝ nǝ fǝrq eylǝr tǝbib,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
23
Bu Vidadi xǝstǝyi-biçarǝ gǝlmiş, gǝlmǝmiş.
NESƏ GÖZ SƏN TƏK GÖZƏL DÜNYADƏ GÖRMÜŞ,
GÖRMƏMİŞ!
NeSǝ göz sǝn tǝk gözǝl dünyadǝ görmüş, görmǝmiş,
Böylǝ mǝqbulü müzǝllǝf sadǝ görmüş, görmǝmiş.
Bavǝr etmǝn, ey mǝlǝklǝr sǝrvǝri kim, bir bǝşǝr
SǝnSǝ bu xubluqdǝvü simadǝ görmüş, görmǝmiş.
Sanma qılmış teyi-gülzari-çǝmǝn bülbül-hǝzǝr
Qamǝtin tǝk sǝrvi-xoş azadǝ görmüş, görmǝmiş
Ey gözüm saqi, xǝyal etmǝ bu bǝzmin rindǝsi
Şǝrbǝti-lǝli lǝbin tǝk badǝ görmüş, görmǝmiş.
Kimsǝ yox alǝmdǝ mütlǝq bu Vidadi xǝstǝ tǝk
Bir ǝsiri-dǝrdi-eşq iftadǝ görmüş, görmǝmiş.
SANMA, EY DUST, SƏN TƏK AFƏT SANƏ
OLMUŞ, OLMAMIŞ!
Sanma, ey dust, sǝn tǝk afǝt Sanǝ olmuş, olmamış,
Gözlǝrin tǝk nǝrgisi-mǝstanǝ olmuş, olmamış.
Demǝ kim görmüş Sahan şǝmi-Sǝmalın tǝk çıraq,
Ya ona Sanım kimi pǝrvanǝ olmuş, olmamış.
Sürmǝ mǝn MǝSnunu qapından, ey Leyliyi-dǝhr,
Dǝrgahında nola bir divanǝ olmuş, olmamış?
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
24
Olmadı bir gün, Vidadi xǝstǝ, giryan olmadın,
Kimsǝ onu görmǝdi xǝndanǝ olmuş, olmamış.
NİGARA, ZÖVQİ-HÜSNÜNDƏN Kİ, HƏRDƏM
İTTİFAQ ARTAR
Nigara, zövqi-hüsnündǝn ki, hǝrdǝm ittifaq artar,
Fǝraqindǝn gǝlir min qǝm, qǝmindǝn min fǝraq artar.
Nǝ qafilsǝn ki, mütlǝq ahi-dilsuzim ǝsǝr qılmaz,
Sǝdayi-nalǝmǝ alǝmdǝ munSa göz-qulaq artar.
Mǝni gǝr mǝst edibsǝn, saqiya, xoş halim ondandır,
DolandırdıqSa Sami-eşq dövründǝ ǝyaq artar.
Qǝrǝz Sövrin ziyadi-tǝrki-eşq isǝ füzun eylǝ,
Sǝrahǝt qalib olduqSa tǝbibǝ iştiyaq artar.
Vidadi xǝstǝyǝm mǝşhur halim dövri-hüsnündǝ
Vǝli yüz şükür ki, San ǝksilir eşqi-mǝzaq artar.
EY SƏBA, GƏL BİR XƏBƏR VER SANƏ,
SANAN XANDADIR?
Ey sǝba, gǝl bir xǝbǝr ver Sanǝ, Sanan xandadır?
Şǝhri-könlüm oldu viran, ona sultan xandadır?
Bir pǝripeykǝr, mǝlǝkru, Sismi nazik, simvǝş,
Qamǝti sǝrvü sǝnubǝr, hüsni-taban xandadır?
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
25
Ağzı püstǝ, dişlǝri dür, dili şǝkkǝr, lǝbi bal,
Xali hindu, çeşmi Sadu, tiri-mücgan xandadır?
Qaşları hilalǝ bǝnzǝr, türrǝsi ǝnbǝrfǝşan,
Zülfü sünbül, buyi gül, gül xǝtti reyhan xandadır?
Ey fǝlǝk, alǝmdǝ düşmüş böylǝ Sanandan Süda,
Gör Vidadi xǝstǝ tǝk sǝn bir didǝrgin xandadır?
MƏNƏ BİR ŞUXÜ ŞİRİN DİLRÜBA
BİR PİRƏHƏN TİKMİŞ
Mǝnǝ bir şuxü şirin dilrüba bir pirǝhǝn tikmiş,
Sanasan nǝqşi-qüdrǝtdir ǝSǝb türfǝ hǝsǝn tikmiş.
Tamaşa eylǝdim üstündǝ heç ǝl gǝzmǝmiş guya
Çǝkib bir surǝ öz Sismi kimi nazik tikǝn tikmiş.
Bilir hǝr kǝs, çıxar xoş nazik işlǝr nazǝninlǝrdǝn,
Bǝli, bir lalǝ üzlü, sǝrviqǝd, nǝsrinbǝdǝn tikmiş.
Uzaqdır, ey hǝbibim, böylǝ iş naǝhl olanlardan,
Yenǝ bir dǝrdmǝnd, eşq ǝhlinin qǝdrin bilǝn tikmiş.
Nǝ xoş olmuş Vidadi xǝstǝnin ǝhvalına vaqif
Ki, sǝy etmiş bilib onu, bir ǝhvalǝ yetǝn tikmiş.
GƏRÇİ YÜZ MİN ALƏM İÇRƏ VAR
YARINDAN SÜDA
Gǝrçi yüz min alǝm içrǝ var yarından Süda,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
26
Heç kǝs mǝn tǝk deyil pǝrvǝrdigarından Süda.
Dǝrdü möhnǝtlǝr xǝrab etmiş xǝyalım xanǝsin,
Olmadı ayineyi-dil qǝm-qübarından Süda.
Eylǝmiş rövşǝn qǝmǝr hiSrǝ fǝraq iftadǝsin
Sümlǝ yarından Süda, hǝm külli-varından Süda.
Sorsa yar ǝhvali-dil gör bir neSǝ söylǝr sǝba,
Sanü tǝn bitab, dil sǝbrü qǝrarından Süda.
Bir bǝlakeş görmǝdim düşmüş Vidadi xǝstǝ tǝk
Aşinavü hǝmdǝmü hǝm dostü yarından Süda.
DEYİBSİZ YƏNİ GƏLLƏM GƏLDİ
BİR BELƏ XƏBƏR, VAQİF!
Deyibsiz yǝni gǝllǝm gǝldi bir belǝ xǝbǝr, Vaqif,
Xilaf idi bu sözlǝr bǝs, peşimanmı mǝgǝr Vaqif?
Bilirdim mǝn fǝlǝk vermǝz visalǝ çox da üz, amma
Bizi saldı ǝzabi-intizarǝ müxtǝsǝr Vaqif.
Bu gün danla demǝ, dövran deyildir bir qǝrar üzrǝ,
Sǝn ondan ta olunSa vaqif, ol sǝndǝn keçǝr, Vaqif!
MǝSalın var ikǝn ol yarü hǝmdǝrdi güzar eylǝ,
Könül qǝmdǝn açar, yaxşı olur seyrü sǝfǝr Vaqif.
Bilirsiz qövli-sünnǝt, bǝdi niyyǝt mǝhz vaSibdir,
Hǝlǝ rǝhm olduğu mǝlumunuzdur, mötǝbǝr Vaqif.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
27
Vǝtǝn yad eylǝmǝzsiz gǝr tutalım könlünüz quşdur,
Mǝgǝr qǝti rǝhmdǝn eylǝmǝzsiz bir xǝbǝr, Vaqif.
Fǝlǝk bǝrǝksi-dövran olduğundan bir nişandır bu
Vidadi xǝstǝ tǝk düşmüş vǝtǝndǝn dǝrbǝdǝr Vaqif.
TUTMA, EY SAHİB-NƏZƏR,
MƏNDƏN NƏZƏR, DİVANİYƏM!
Tutma, ey sahib-nǝzǝr, mǝndǝn nǝzǝr, divaniyǝm,
Bu tǝhǝyyürdǝn tutulmuş könlümün heyraniyǝm.
Gǝr görürsǝn ǝqlü tǝdbirü fǝrasǝtdǝn Süda,
Bihünǝr sanma ǝbǝs kim, eşqlǝ mǝrdaniyǝm.
Sanı Sanandan diriğ etmǝn, dili dildardǝn,
Navǝki-qǝmzǝ sevǝn, ǝbru kǝman qurbaniyǝm.
Mǝsti-Sami-Sǝm olub şürbi deyilsǝm gǝrçi mǝn,
TaSü tǝxti-fǝrq ilǝn qǝm mülkünün xaqaniyǝm.
İzzü Sah ilǝ mǝnim qeyr ilǝ yox davam vǝli,
Mǝn Vidadi xǝstǝyǝm, öz şǝhrimin sultaniyǝm.
ÖLÜM HƏQDƏNDİR, ƏMMA NÖVSƏVAN
ÖLMƏK NƏ MÜŞKÜLDÜR
Ölüm hǝqdǝndir, ǝmma növSǝvan ölmǝk nǝ müşküldür,
Gözündǝ hǝr muradı, tazǝ-San ölmǝk nǝ müşküldür.
Hǝvayi-eşq sǝrdǝ, xatirindǝ vǝsl sevdası,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
28
Dilindǝ ǝzbǝri-yarü Sinan ölmǝk nǝ müşküldür.
Tamaşayi-Samalından nǝzǝrlǝr olmaya xali,
Nizami-xǝttü xalı xoşnişan ölmǝk nǝ müşküldür.
Kǝlamı, nitqi, lǝfzi xoş, dili şirin, üzü xǝndan.
Qiyami-qamǝti sǝrvi-rǝvan ölmǝk nǝ müşküldür.
Çǝkǝ hǝsrǝt görǝnlǝr, görmǝyǝnlǝr arizusunda,
Ola dillǝrdǝ vǝfi hǝr zaman, ölmǝk nǝ müşküldür.
Keçib peykan bağrından, düşüb mǝSruh sǝrgǝştǝ,
Ola al qanına qǝltan ölmǝk nǝ müşküldür.
Verǝ qürbǝtdǝ San, yanında yarü hǝmdǝmindǝn yox,
Qala könlündǝ hǝr sirri nihan, ölmǝk nǝ müşküldür.
Tǝkǝllümdǝn düşüb dil, tabü taqǝt qalmayıb Sanda,
Gözü yollarda qalıb bizǝban ölmǝk nǝ müşküldür.
Tamam olmaz yüz il şǝrh eylǝsǝm bu dǝrdi-bidǝrman,
Qǝribü bikǝsü bixaniman ölmǝk nǝ müşküldür.
Neçǝ növrǝs Sǝvani-sǝrǝfrazından Süda, hǝsrǝt,
Vidadi, xǝstǝ düşmǝk, natǝvan ölmǝk nǝ müşküldür.
ƏR LİBASIN GEYƏ HƏR RƏNGLƏ ZƏN,
MƏRD OLMAZ
Ər libasın geyǝ hǝr rǝnglǝ zǝn, mǝrd olmaz,
Mǝrd hǝrçǝnd ki, zǝn öldürǝ, namǝrd olmaz.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
29
Gǝr rǝfiqin ola bidǝrd, dǝvasız dǝrddir,
Əhli-dildǝn gǝlǝ min zǝxm, o bir dǝrd olmaz.
Gǝzsǝ gǝr ǝhli-tǝmǝ, dǝhri, yüz il sail olub,
Vaqifi-hikmǝt olub, mǝrdi-Sahangǝrd olmaz.
Demǝ hǝr surǝtǝ bitǝSrübǝ mǝrdüm göz ilǝ,
Bǝrg hǝr növ ki, gülşǝndǝ bitǝr vǝrd olmaz.
Qǝm yemǝ, xǝstǝ Vidadi, görüb ǝdana kǝsir,
Haqqa ixlas ilǝ meydanǝ girǝn fǝrd olmaz.
AH-AH, EY ÇƏRXİ-QƏDDAR, AH,
EY BƏDRUZİGAR!
Ah-ah, ey çǝrxi-qǝddar, ah, ey bǝdruzigar,
KünSi-zülmǝtdǝ ǝSǝb qoydun mǝni heyranü zar.
Yarı yox, dildarı yox, bir munisi, qǝmxarı yox,
Gözdǝ nǝm, xatirdǝ qǝm, heyrǝtdǝ hǝrdǝm dilfikar.
Dǝstü pa bǝstǝ, bǝdǝn xǝstǝ, şikǝstǝ sǝrnigün,
Çeşmi giryan, Sismi büryan, müztǝrib San biqǝrar.
Getdi taqǝt, nazü rifǝt, qǝdrü hörmǝt payimal,
Dǝrdi ǝfzun, ǝşk gülgün, bǝxt gün-gün tirǝtar.
Neçǝ yüz daği-fǝraq ilǝn Vidadi xǝstǝni
Tarmar etdin sǝn, ey gǝrduni-dun, ol tarimar!
ŞƏHDABİ-LƏBİN SAĞƏRİ-PEYMANƏ,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
30
TƏK, EY DUST!
Şǝhdabi-lǝbin sağǝri-peymanǝ, tǝk, ey dust!
DürSi-dǝhǝnin höqqeyi-dürdanǝ tǝk, ey dust!
Gülzari-behişt tǝk açılıb rövzeyi-hüsnün,
Bimar gözün nǝrgisi-mǝstanǝ tǝk, ey dust!
Ol dǝm ki, göründü gözümǝ şǝmi-Sǝmalın,
Yandırdı mǝni şövq odu pǝrvanǝ tǝk, ey dust!
Fikr eylǝdi ahu gözünü xǝstǝ Vidadi,
Düşdü yenǝ sǝhralara divanǝ tǝk, ey dust!
YANAR SİSMİM BU GÜN ATƏŞLƏRƏ
SANÜ SİGƏRDƏN ÇOX
Yanar Sismim bu gün atǝşlǝrǝ Sanü Sigǝrdǝn çox,
Olubdur dil müşǝvvǝş, bilmǝzǝm hansı xǝbǝrdǝn çox.
Açılmaz taleim sübhü, olubdur tirǝ ǝyyamım,
Salıbdır bǝxtimi bu dideyi-dövran nǝzǝrdǝn çox.
Görüb ǝhvalımı tǝn etmǝ, ey tǝnpǝrvǝri-dövran,
Hǝvayi-eşq ilǝ çox qissǝlǝr keçdi bu sǝrdǝn çox.
Demǝ, ey dil, Sahanda yox mǝnim tǝk dǝhr pamalı,
Nǝ vardır alǝmi-möhnǝtdǝ sǝn tǝk dǝrbǝdǝrdǝn çox.
Nǝsibin, ey Vidadi xǝstǝ, tǝqdiri-qǝzadǝndir,
Tǝhǝmmül eylǝ, fikr et, görmǝ nöqsanın bǝşǝrdǝn çox.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
31
HƏBİBİM, TA SƏNİ MƏN SEVMİŞƏM
ƏŞRAF ARASINDA
Hǝbibim, ta sǝni mǝn sevmişǝm ǝşraf arasında,
VüSudum, atǝşi-eşqin yanıbdır saf arasında.
Üzün görSǝk tǝhǝyyürdǝn tutulmuş nitqimǝ baxma,
Tǝrǝhhüm qıl, özün bir halǝ yet insaf arasında.
Qiyamın bir ǝlifdir aşiqin eynü xǝyalından,
Sevirlǝr San içindǝ, alǝmü ǝtraf arasında.
Qaşın bir nundur çǝkmiş qǝza nǝqqaşı qüdrǝtdǝn,
Nǝzǝrdǝ Sümlǝdǝn baş yazılar ǝsnaf arasında.
Vǝfa yoxdur, Vidadi xǝstǝ, ǝsla nǝsli-insanda,
Vǝli bihudǝ bir sözdür deyirlǝr laf arasında.
YANAN EŞQ ATƏŞİNƏ QƏM YEMƏZ
OL NARDƏN ARTIQ
Yanan eşq atǝşinǝ qǝm yemǝz ol nardǝn artıq,
Ki, yaxmaz nari-düzǝx atǝşi-rüxsardǝn artıq.
Mǝnǝ munSa tǝvǝhhüm çox verirsǝn ruzi-mǝhşǝrdǝn,
Qiyamǝt varmı, ey vaiz, fǝraqi-yardǝn artıq?
Ayağım kǝsmǝzǝm laf ursa min sǝg yar kuyindǝ,
Nǝ surǝt göstǝrir ol, surǝti-ǝğyardǝn artıq.
Dirilmǝn dǝrdi-eşqü möhnǝti-didarsız bir dǝm,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
32
Olardır hǝmdǝmim firqǝtdǝ yüz qǝmxardǝn artıq.
Vüsali-yardǝn gǝr müddǝi yüz müddǝa eylǝr,
Vidadi xǝstǝnin könlündǝ yox didardǝn artıq.
EY BADİ-SƏBA,
MƏNDƏN OL YARƏ SALAM EYLƏ
Ey badi-sǝba, mǝndǝn ol yarǝ salam eylǝ,
Dǝrdü ǝlǝmim bildir dildarǝ, salam eylǝ.
Görsǝn üzün ol mahın, bas bağrına gǝrdun tǝk,
Dön başına yalvarǝ-yalvarǝ salam eylǝ.
Key baği-behiştim, mǝn bir Adǝmdim guya,
Düşdüm sǝri-kuyindǝn avarǝ, salam eylǝ.
Dǝrdü qǝmi-hiSranın hǝr lǝhzǝ hüSumundan
Axır ki, Sigǝr oldu sǝdparǝ, salam eylǝ.
Gör xǝstǝ Vidadinin daği-Sigǝrin söylǝ
Ol lalǝ rüxǝ, çeşmi-bimarǝ salam eylǝ.
ŞƏHA, MÜDDƏT SAHANI MƏN DƏ GƏZDİM,
DƏRBƏDƏR GÖRDÜM
Şǝha, müddǝt Sahanı mǝn dǝ gǝzdim, dǝrbǝdǝr gördüm,
Tamaşa eylǝdim yaxşı-yamanı, xeyrü şǝr gördüm.
Görüb mǝrdümlǝri bitǝSrübǝ, ey mǝrdüm, aldanma,
Mǝhǝksiz bilmǝk olmaz qǝlbini, çox simü zǝr gördüm.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
33
Sǝxavǝt olmayan kǝsdǝ şüSaǝt feli-nadirdir,
Kǝrǝmsiz kimsǝni hǝr yerdǝ gördüm, bihünǝr gördüm.
Əkabirlǝrdǝ himmǝt, aşinalarda sǝdaqǝt yox,
Vǝfa kuyin dolandım, mütlǝqa yox bir bǝşǝr gördüm.
SÖYLƏ SANANA, SƏBA, HALIM PƏRİŞAN
OLDU, GƏL!
Söylǝ Sanana, sǝba, halım pǝrişan oldu, gǝl!
Çıxdı San, syd etmǝdi hǝr neSǝ dǝrman oldu, gǝl!
Qasidi-bisidqǝ aldanma, yetir, hal özgǝdir,
Türfǝ şivǝnlǝr qopub üstümdǝ ǝfğan oldu, gǝl!
Enmǝdǝn sinǝ vüSudum, doldu qǝbrim qan ilǝ,
Gördüyün nazik bǝdǝn xak ilǝ yeksan oldu, gǝl!
Rǝxti-tǝrdǝn inSinǝn tǝn hǝmdǝm olmuş mar ilǝ,
Üz tutub qarınSalar yollara karvan oldu, gǝl!
Gördüyün zahir ǝlǝm tǝk şǝnü şövkǝt sahibi
İndi pǝcmürdǝ düşüb torpağa, pünhan oldu gǝl!
Neçǝlǝr giryan olubdur bu Vidadi xǝstǝ tǝk,
Didǝlǝr giryan olub çaki-giriban oldu, gǝl!
GƏL, EY VƏHDƏT QƏZALI, SƏN BU SƏHRADƏN
NƏ İSTƏRSƏN?
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
Gǝl, ey vǝhdǝt qǝzalı, sǝn bu sǝhradǝn nǝ istǝrsǝn?!
Xǝyalın hǝmnişin oldu bu tǝnhadǝn nǝ istǝrsǝn?
Tutubsan surǝti-Yusif, könül Misrindǝ sultansan,
Vüsalın qiymǝti keçdi Züleyxadǝn nǝ istǝrsǝn?
Sǝnin eşqin durur ruhum, bu zülfün ǝql gǝnSidir,
Apardın ǝqlimi, bǝs ruhi-şeydadǝn nǝ istǝrsǝn?
Sǝn eşq ǝhlinǝ, ey zahid, mǝlamǝt etmǝyi tǝrk et,
Deyilsǝn sirrǝ vaqif, zöhdü tǝqvadǝn nǝ istǝrsǝn?
Vidadi xǝstǝ, gǝl ǝdnasüfǝt dünyayǝ meyl etmǝ,
Qıl ǝqlin var isǝ tǝrkin, bu dünyadǝn nǝ istǝrsǝn?
YENƏ NAŞAD KÖNLÜM BULDU YÜZ
YERDƏN MƏLAL, AĞLAR
Yenǝ naşad könlüm buldu yüz yerdǝn mǝlal, ağlar,
Rǝvan eylǝr iki gözdǝn dǝmadǝm ǝşki-al, ağlar.
Könül şǝhbazını ǝldǝn uçurdum, taqǝtim getdi,
Düşüb pǝrvazǝ meyl etmǝz, sınıbdır pǝrrü bal, ağlar.
Mǝnǝm o bağibani-baği-möhnǝt kafǝti-dövran,
Yıxıb gülzari-ömrümdǝn neSǝ tazǝ nihal, ağlar.
Sirişkimlǝ xǝyalım yadigari-ruzi-firqǝtdir,
Budur, vǝShi ki, onu saxlaram hǝr mahü sal, ağlar.
Əziza, qaldı hǝsrǝt hǝşrǝ tǝk didar didarǝ,
Kǝsildi hǝr tǝrǝfdǝn, yox bir ümmidi-vüsal ağlar.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
35
Demǝn fǝryadi-zarimdǝ ǝbǝs dağlara ün düşmüş,
İtirmiş gözlǝrim sǝyyadi bir türfǝ qǝzal, ağlar.
Çǝtindir San bǝdǝndǝn Sismi-tǝr yanından ayrılmaq,
Odur bu gündǝ düşdükSǝ, Vidadi xǝstǝhal ağlar.
NƏ MÜDDƏTDİR, GÖZÜM RAHİNDƏDİR,
YARIM, SƏN SƏFA GƏLDİN!
Nǝ müddǝtdir, gözüm rahindǝdir, yarım, sǝn sǝfa gǝldin!
Hǝbibim, sevgilim, yarım, nigarım, sǝn sǝfa gǝldin!
Dili bülbül, lǝbi mey, xali fülfül, zülflǝri sünbül.
Mǝlǝkxu, yasǝmǝnbu, gülüzarım, sǝn sǝfa gǝldin!
Yüzüm xaki-rǝhindǝ fǝrşdarǝm, xoş qǝdǝm basdın!
Şǝhim, hǝm şǝhriyarım, şǝhsüvarım, sǝn sǝfa gǝldin!
Xǝyalım gülşǝninǝ sayǝ saldın sǝrv qǝddindǝn
Açıldı sǝbzǝlǝndi lalǝzarım, sǝn sǝfa gǝldin!
Vidadi xǝstǝ tǝk düşmüşdü biaram San sǝnsiz,
VüSudim, taqǝtim, sǝbrim, qǝrarım, sǝn sǝfa gǝldin!
YARƏB, BU GEDƏN SƏRVİ-SƏRƏFRAZ
KİMİNDİR?
Yarǝb, bu gedǝn sǝrvi-sǝrǝfraz kimindir?
İnsan bu surǝtdǝ olur az, kimindir?
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
36
Xǝlq içrǝ ki, yoxdur belǝ mǝqbulü müzǝllǝf,
Meydani-gözǝllikdǝ bu sǝrbaz kimindir?
Qaşı, gözü, ǝndamı, tǝmamǝn ǝl-ayağı,
Hǝr bir sümüyü başına yüz naz kimindir?
MunSa ki, sǝrapa bǝzǝnib dürlü Sǝvahir,
Zǝrrin qǝba, simü sǝrǝndaz kimindir?
Tuş oldu sǝnǝ, xǝstǝ Vidadi, bu ǝSǝldir,
Yoxsa ki, nǝ sözdür belǝ şǝhbaz kimindir?
NOVRUZİ-BAHAR OLDU, SAHAN
TAZƏTƏR OLDU
Novruzi-bahar oldu, Sahan tazǝtǝr oldu,
Rǝf oldu ǝlǝmlǝr.
Dağıldı bu şadlıq xǝbǝri dǝrbǝdǝr oldu
Yandı oda qǝmlǝr.
Qırx yeddi rǝqǝm sındı zimistan qǝlǝmindǝn
Fürsǝt gülǝ düşdü .
Meydani-tǝrǝbdǝ bu nǝ türfǝ hünǝr oldu,
Sǝrf oldu kǝrǝmlǝr.
Göydǝn yerǝ yağdı nǝ gözǝl şǝbnǝmi-rǝhmǝt
Bitdi gülü lalǝ.
Xoş nǝğmǝlǝnib bülbüli-şeyda ötǝr oldu
Açıldı irǝmlǝr.
Yüz hǝmdü sǝna, maili-seyri-çǝmǝn oldu
Şad oldu könüllǝr.
Bir mövsimi-güldür bu ki, hǝqdǝn nǝzǝr oldu
Xoş gǝldi bu dǝmlǝr.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
37
Ey xǝstǝ Vidadi, bu gün etmǝzmi sǝnǝ rǝhm
Sultani-zǝmanǝ?
Bu eydi-mübarǝkdǝ ki dünya xǝbǝr oldu
Saçıldı dirǝmlǝr.
AH KİM, GÖR NEYLƏDİ
BU GƏRDİŞİ-DÖVRAN BU GÜN!
Ah kim, gör neylǝdi bu gǝrdişi-dövran bu gün,
Eylǝdi bir növSavanı xak ilǝ yeksan bu gün.
Oldular matǝm tutub xǝlqi-Sahan giryan bu gün,
Getdi bu dari-fǝnadan döndü çün dövran bu gün.
Rǝkli xanın sevgili fǝrzǝndi ol Livan bu gün.
Qopdu bir şivǝn sanasan çǝrxi-dövran ağladı,
Dözmǝyib bu möhnǝtǝ Sanı olan qan ağladı.
Xaçpǝrǝstlǝr hǝr nǝ var, Sümlǝ müsǝlman ağladı,
NeSǝ dil tutsun deyim bir hal ilǝ xan ağladı,
Atǝşi-ǝfğanǝ yandı, külli GürSüstan bu gün.
Sǝm edib dörd yanına Gurgin xan mirzalari
Bir-birilǝ danışır hǝr bir keçǝn sövdalǝri,
Sındırıb düşmǝnlǝri, kor etdiyin ǝdalǝri,
Yada düşdükSǝ çıxar fǝryadü vaveylalǝri,
Eylǝ sanır xǝlqi-alǝm qopdu bir tufan bu gün.
Bu müsibǝt mǝhşǝrindǝ ol Dedunalı görün,
Zǝxmi-naxun sinǝdǝ, üzdǝ sirişk alı görün,
Fǝrş olub torpağa üz, bihuşü pamalı görün,
Naleyi-zarü fǝğanı, böylǝ ǝhvalı görün,
Daş ola ağlar, neSǝ tab eylǝsin insan bu gün.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
38
Qaldı onun neSǝ hǝsrǝt tifli-nadan qızları,
Eylǝyib xanı, Dedunalı Siyǝrqan qızları,
Kim görür ǝlbǝt olur giryanü suzan qızları,
Ağlasınlar Sǝm olub, şivǝn qurub xan qızları,
Tazǝlǝndi matǝmi-Livan ilǝ Vaxtan bu gün.
Hǝr nǝ var tǝvadü ǝyan Sümleyi-qullar tamam,
Ağlayıb göz yaş tökǝ, ǝfğan edǝ dillǝr tamam,
Yas tutub qarǝ geyinsin başǝtǝn ellǝr tamam,
Didǝlǝrdǝn dǝmbǝdǝm tökmǝk gǝrǝk sellǝr tamam,
Getdi onların sǝrindǝn sayeyi-Livan bu gün.
Neylǝdin, ey çǝrxi-dun, ol izzü rifǝt sahibin,
Fǝrdi-meydani-şüSaǝt, şanü şövkǝt sahibin,
NovSǝvani-pürhünǝr, mǝrdi-fütüvvǝt sahibin,
Sǝrnigün etdin yenǝ bir taSü dövlǝt sahibin,
Oldu onunçün pǝrişan, Hǝr tǝrǝf, hǝr yan bu gün.
Sǝrbǝsǝr yanmaq gǝrǝk dünya, bǝli, Livan üçün,
Şükr edib sǝbr eylǝmǝk lazım yenǝ ol xan üçün.
Kǝm deyil, mǝrdümlǝri kim dideyi-dövran üçün,
Hǝm özü lütfi-xudadır hǝr tǝrǝf, hǝr yan üçün,
Etmǝsin hǝq başımızdan sayǝsin nöqsan bu gün.
Bu bir atǝşdir, buna dözmǝz çox ǝrlǝr, yandırır,
Endirir mürğü hǝvadǝn, balü pǝrlǝr yandırır,
Dağlar da tab eylǝmǝz, sǝngü şǝSǝrlǝr yandırır,
Bu müsibǝt doğrudur Sanü Siyǝrlǝr yandırır,
Hǝq bilir başdan-ayağa yandı gör Sevan bu gün.
GƏL ÇƏKMƏ SAHAN QEYDİNİ
SƏN, SAN BELƏ QALMAZ
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
39
Gǝl çǝkmǝ Sahan qeydini sǝn, San belǝ qalmaz,
Qan ağlama çox, dideyi-giryan belǝ qalmaz.
Gül vaxtı keçǝr, seyri-gülüstan belǝ qalmaz,
Hǝr lǝhzǝ, könül, xürrǝmü xǝndan belǝ qalmaz,
Bir Sam yetir, saqi, bu dövran belǝ qalmaz,
Tǝn bir gün olur xak ilǝ yeksan, belǝ qalmaz.
Əzbǝs bu Samal ilǝ ki, Sanan ola fani,
Bu şivǝ ilǝ qǝddi-xuraman ola fani,
Bu gǝrdǝni-xoş, zülfi-pǝrişan ola fani,
Bu ǝhsǝni-surǝtdǝ ki, insan ola fani,
Bir Sam yetir, saqi, bu dövran belǝ qalmaz,
Tǝn bir gün olur xak ilǝ yeksan, belǝ qalmaz.
Sultani-Sahan olsa, gedǝr, Sanǝ inanma,
Bir gün pozulur, şövkǝtü divanǝ inanma,
Çün baqi-deyil, mülki-Süleymanǝ inanma,
Gǝr aqil isǝn, gǝrdişi-dövranǝ inanma,
Bir Sam yetir, saqi, bu dövran belǝ qalmaz,
Tǝn bir gün olur xak ilǝ yeksan, belǝ qalmaz.
Yüz mövsümi-xoş xürrǝm olub illǝr açılsa,
Yüz lalǝ bitib susǝnü sünbüllǝr açılsa,
Yüz baği-Sahan tazǝlǝnib güllǝr açılsa,
Könlüm ki, açılmaz neçǝ müşküllǝr açılsa,
Bir Sam yetir, saqi, bu dövran belǝ qalmaz,
Tǝn bir gün olur xak ilǝ yeksan, belǝ qalmaz.
Ah, aldı mǝni dǝrdi-fǝraqü qǝmi-hǝsrǝt,
Sǝrmǝstü xǝrab etdi yenǝ badeyi-heyrǝt,
Bir mehrü vǝfa etmǝli yox kim ola rǝğbǝt,
Fövt eylǝmǝ, gǝl var ikǝn ǝldǝ dǝmi-fürsǝt,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
40
Bir Sam yetir, saqi, bu dövran belǝ qalmaz,
Tǝn bir gün olur xak ilǝ yeksan, belǝ qalmaz.
Fikr etsǝn ǝgǝr dǝhrin işi bǝhri-bǝladır,
Bir dürri-girǝnmayǝsi min Sanǝ bahadır,
Hǝr nǝqşi bir ayineyi-isbati-xudadır.
Mǝqsudi-dü alǝm yenǝ tǝhsili-rizadır,
Bir Sam yetir, saqi, bu dövran belǝ qalmaz,
Tǝn bir gün olur xak ilǝ yeksan, belǝ qalmaz.
MÜSİBƏTNAMƏ
GƏL, KÖNÜL, BİR İBRƏT AL BU
GƏRDİŞİ-DÖVRANƏ BAX
Gǝl, könül, bir ibrǝt al bu gǝrdişi-dövranǝ bax,
Sami-heyrǝtdǝn dǝmi mǝxmǝr olub mǝstanǝ bax,
Tut tǝfǝkkür damǝnin bir dǝm dili-heyranǝ bax,
Kimsǝyǝ qılmaz vǝfa bu dǝhri-bipayanǝ bax,
Olma mǝmurinǝ rǝqib, axiri viranǝ bax.
Bivǝfadır, mülki-dünya malına aldanma çox,
İzzü Sahü dövlǝtü iqbalına aldanma çox,
Tutma ümmid ǝqlü fǝhm ǝhvalına aldanma çox,
Qövmü qardaşü rǝfiq ǝqvalına aldanma çox,
Hǝr biri bir rǝmz ilǝ sǝndǝn olur biganǝ bax.
Şǝrhi bimümkün gǝlib-getmiş Sahana çox hümam,
Hǝr biri ǝsrindǝ bir sahibhünǝr, alimǝqam,
Şah ola, istǝr gǝda, divanǝ, ya ǝhli-nizam,
Yetmǝmiş mǝqsudinǝ alǝmdǝ heç ǝrbabi-nam,
Sümlǝsin mǝqtul edib bu bisǝrü samanǝ bax.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
41
Dinlǝ, ey tuğyani-möhnǝt, bir rǝvayǝt söylǝyim,
Didǝlǝr giryan edǝn şǝrhi-mǝlamǝt söylǝyim,
Dǝrdi-bidǝrmanü daği-binǝhayǝt söylǝyim,
Bu sözǝ nisbǝt sǝnǝ gǝl bir hekayǝt söylǝyim.
Lütf edib qıl bir nǝzǝr bu müxtǝsǝr dǝstanǝ bax.
Noldu gör ol sǝrvǝri-dövran, ǝmiri-möhtǝrǝm.
Mǝnbǝi-Sudü sǝxavǝt, mǝdǝni-lütfü kǝrǝm,
Mǝrdi-meydan, ǝhli-ürfan, sahibi-tiğü qǝlǝm,
Ərseyi-rǝfǝtdǝ guya kim, tikilmiş bir ǝlǝm,
Hakimi-Şirvan-Şǝki, yǝni Hüseyn xanǝ bax.
Şir-dil bir mǝrd idi çox, şövkǝtü şǝni ǝzim,
Sǝfşikǝn, ǝdafikǝn, şǝmşirzǝn, bixovfü bim.
Sǝrvǝri-sahib hǝşǝm, ǝtbai çox, mülki qǝdim,
Xoşnüma, xǝndan liqa, şirin süxǝn, tǝbi hǝlim,
Neylǝdi, gǝl gör, müqǝddǝr hikmǝti-yǝzdanǝ bax.
Haqpǝrǝst, ǝhli-tǝvǝkkül, pak dil, safi-Sigǝr,
Baki yox heç kimsǝdǝn, Sahü Sǝlalı biqǝdǝr,
Bilmǝmiş rǝşkü hǝsǝd insanı eylǝr dǝrbǝdǝr,
Bağlamış onunla kin ǝlavü ǝdna sǝrbǝsǝr,
Saldılar hǝr rǝng ilǝ dǝva tutub böhtanǝ bax.
HaSı Əbdülqadirü HaSı Mǝhǝmmǝd kinǝdar,
Saldılar yüz dürlü dǝva, oldular ondan fǝrar,
Etdilǝr ol dǝmdǝ Dar doqqazı sǝngǝr istivar,
Tapdı düşmǝn hǝr tǝrǝf üz, oldu qovğa aşikar,
Buldular fürsǝt, tamami girdilǝr meydanǝ bax.
Kǝndxudalar göndǝrib oğlilǝ çox and eylǝdi,
Etmǝdi bir sud hǝrçǝnd ǝhd-peyvǝnd eylǝdi,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
42
HaSı Əbdülqadir ol dǝm gör neSǝ fǝnd eylǝdi,
Tutdu onların tǝmamın, yerbǝyer bǝnd eylǝdi,
Verdi İbrahim xana, tez saldılar zindanǝ bax.
Gör nǝlǝr gǝldi o dǝm, HaSı Mǝhǝmmǝd başına,
Tutdurub hǝm onu dǝxi qoydu qǝlǝ daşına,
Qaldı bir il verdi San axir ǝSǝl pürxaşına,
Böylǝdir hǝr kim olursa xain öz yoldaşına,
Getdi hǝr nǝ var isǝ mǝrdümliyi mǝSSanǝ, bax.
Ol Qarabağ hakimi dövlǝtli İbrahim xan,
Əvvǝlü axir onunla ta yaman idi, yaman,
Gördü fürsǝt gǝldi, fövt etmǝk deyil ǝqlǝ nişan,
Oldu Əbdülqadir ilǝ müttǝfiq hǝm ol zaman,
Yığdılar bihǝdd lǝşkǝr, Sar edib hǝr yanǝ bax.
Qıldı bu sǝrriştǝdǝ hǝr hal ol sǝyü ǝmǝk,
Etmǝdi tǝqsir hǝr dǝm verdi simü zǝr, yemǝk,
Gǝldilǝr Sarü Tala bǝylǝr tǝmami binǝmǝk,
Keçdi yox Sǝnglǝr aradan, tul olur şǝrh eylǝmǝk,
Öldü ǝvvǝl HaSı xan tǝk növSǝvan fǝrzanǝ bax.
Çǝkdi ümmǝ xanü Əhmǝd xan, Söngǝtay çǝri,
Hǝr biri Dağıstan içrǝ külli-lǝşkǝr sǝrvǝri,
BilǝsinSǝ neSǝ başçı, Sümlǝsi meydan ǝri,
Bir tǝrǝfdǝn göndǝrib topxanǝ verdi lǝşkǝri,
Arxa durdu onlara valiyi-GürSüstanǝ bax.
Eylǝdi hǝr bir qoşun gǝldikSǝ bir dürlü savaş,
Hǝr tǝrǝfdǝn qoydular San almağa meydanǝ baş,
Keçdi müddǝt, düşdü xalqa eylǝ bir qǝ²__l%€_¨Û‚hti-mǝaş,
Olmayıb bir böylǝ zillǝt mütlǝqa alǝmdǝ faş,
Gǝlmǝyib böylǝ müsibǝt Rumǝ, ya İranǝ bax.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
43
Artdı qovğa üz verib hǝr lǝhzǝ bir Sǝngü Sidal,
Elǝ kim gǝlmǝz hesaba oldu mǝqtulü qital,
Gördü kim ol mǝrdi-meydani-bǝla, ol pürmǝlal,
Günbǝgün etmǝkdǝdir ǝyyam onu aşüftǝhal,
Dǝmbǝdǝm salmaqdadır dövran onu nöqsanǝ bax.
Fǝtǝli xan yanına ǝzm etdi ol hiSrǝt qılıb,
Neylǝdi ol mǝrd gör, ǝda ikǝn hörmǝt qılıb,
Çǝkdi lǝşkǝr bilǝsinSǝ neçǝ yol qeyrǝt qılıb,
Etdi mǝyus onu hǝm iqbal, binüsrǝt qılıb,
Neylǝsin insan ǝgǝr yar olmasa sübhanǝ bax.
Gah Ağası xan Şirvan hakimilǝ bir zaman,
Baş qoyub ǝ dayǝ qarşı atdılar meydanǝ San,
Eylǝ bir Sǝng etdilǝr kim, su yerinǝ axdı qan,
Hasili ol dǝrdimǝndǝ vermǝdi nüsrǝt, inan,
Atǝşi-meydanlara etdi özün pǝrvanǝ bax.
Döndü çün iqbalü dövlǝt gǝlmǝdi pǝrva ona,
Olmadı hǝr yana üz tutdusa bir mǝva ona,
Hǝr nǝ var yarü müsahib oldular ǝda ona,
Hǝr tǝrǝfdǝn verdilǝr qǝtl etmǝyǝ fitva ona,
Sümlǝ xunxarü nǝmǝksiz ol Şǝki, Şirvanǝ bax.
Gör neSǝ döndü tamaşa qıl onun ǝqranına,
Aşkaravü nihan qǝsd etdilǝr ta Sanına.
Duydu halı hǝr tǝrǝfdǝn yığdı lǝşkǝr yanına,
Olmadı, çün çarǝ yox haqdan işin imkanına,
Hǝr nǝ tǝdbir ilǝ sǝy etdisǝ ol mǝrdanǝ bax.
Sǝm olub qǝtlinǝ onun bir neçǝ ǝşrarlǝr,
Bilmǝyǝn nanü nǝmǝk, bihörmǝtü biarlǝr,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
44
Ölmǝyǝ, öldürmǝyǝ bǝrk etdilǝr iqrarlǝr,
Sümlǝ öz ǝqvamü ǝqranı tamam xunxarlǝr,
Qövmü qardaşa inan, gǝl, dosta bax, yaranǝ bax.
Bir günorta vaxtı xali buldular fürsǝt mǝgǝr,
Qalmamış getmiş dǝrindǝ hiç dǝrbandan bǝşǝr,
Doldular ol xabi-qǝflǝtdǝ yatarkǝn bixǝbǝr,
Belǝdir tǝqdir "iza Saǝl qǝza ǝmǝl-bǝsǝr",
Özgǝ fikrǝ düşmǝ çox, haqdan gǝlǝn fǝrmanǝ bax.
Çıxdı ta olSaq xǝbǝr ǝ dayǝ qarşı bidirǝng,
Bir zaman naçarü tǝnha eylǝdi şiranǝ Sǝng
Neylǝsin, yox dǝsti-bǝxt, iqbalü nüsrǝt payi-lǝng,
Hǝr tǝrǝfdǝn üstünǝ yağdırdılar tiğü tüfǝng,
Aqibǝt mǝSruh olub, qǝrq oldu ǝlvan qanǝ bax.
Etdilǝr sülh üzrǝ ol dǝm bir neçǝ qövlü qǝrar,
Oldu razı, bildi yalan olduğun biixtiyar,
Saxlayıb bir hǝftǝ axır qǝtl edib mǝSruhü zar,
Külli-varın etdilǝr taraSü yǝğma, tarümar,
Əhli-beyti Sümlǝ düşdü növhǝvü nalanǝ bax.
Əl qoyub Sümlǝ fǝsadǝ tikdilǝr şeytan evin,
Etdilǝr guya xǝrabǝ din evin, iman evin,
Açdılar babi-fǝsad, bağladılar ehsan evin,
Qırdı öz övladını, yıxdı onun sübhan evin,
HaSı Qadir tǝk Sahanın fitnǝsi şeytanǝ bax.
Gǝl yetǝr, ey zülmǝ rağib, sǝngdil, sǝxtSiyǝr,
MunSa xunriz olma, eylǝ zülmi-nahǝqdǝn hǝzǝr,
Yadına gǝlmǝz mǝgǝr ruzi-Sǝza, ey bixǝbǝr,
Noldu, haqdan bir zaman şǝrm eylǝ, çıx şamü sǝhǝr
Guş edib mǝzlumlǝrdǝn ol gǝlǝn ǝfğanǝ bax.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
45
Ah kim ta alǝm olmuş, mehrü mahın mǝnzili,
Eylǝmiş rövşǝn dili, ahi-siyahın mǝnzili,
Gǝh düşǝr nisbǝt gǝdayǝ padişahın mǝnzili,
Gǝhi şiri-nǝr yerin eylǝr rubahın mǝnzili,
Dövri-bǝrǝksǝ nǝzǝr qıl, çǝrxi-kǝSgǝrdanǝ bax!
Kimsǝ qalmaz nikü bǝd, anSaq qalır alǝmdǝ ad,
Namurad eylǝr Sahan, hǝr kim ki, istǝr bir murad,
Bu "Müsibǝtnamǝ" tarixin bil, ey fǝrrux-nihad,
İki yeddi, iki qırx olmuşdu min yüzdǝn ziyad,
Oldu mǝrhumü şǝhid ol gövhǝri-yekdanǝ bax.
Belǝdir dövran işi, hǝr gündǝ bir al eylǝmiş,
Aqili nadan ilǝ pǝcmürdǝ ǝhval eylǝmiş,
Üz verib namǝrdǝ, hǝrdǝm mǝrdi pamal eylǝmiş,
Ey Vidadi, gǝl ki, bu heyrǝt mǝni lal eylǝmiş,
Gör nǝlǝr qıldı fǝlǝk Müştaq tǝk insanǝ, bax.
VAQİFLƏ MÜŞAİRƏ
Vaqif
Ey Vidadi, sǝnin bu puç dünyada
Nǝ dǝrdin var ki, zar-zar ağlarsan?
Ağlamalı günün axirǝtdǝdir,
Hǝlǝ indi sǝndǝ nǝ var, ağlarsan?
Vidadi
Vaqif, nǝ çox yan baş-ayaq atarsan,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
46
Mǝnǝ dersǝn nǝ bu qǝdǝr ağlarsan?
Sǝnin dǝ başında mǝhǝbbǝt beyni,
Əgǝr olsa, eylǝr ǝsǝr, ağlarsan!
Vaqif
Ta Sǝsǝdin Süda olmayıb Sandan,
Bil özünü artıq sultandan, xandan.
Qǝriblik, ayrılıq nǝdir ki, ondan
Bu qǝdǝr çǝkibǝn azar, ağlarsan?
Vidadi
Ağlamaq ki, vardır mǝhǝbbǝtdǝndir,
Şikǝstǝ xatirlik mǝrhǝmǝtdǝndir.
Əsli bunlar Sümlǝ mürüvvǝtdǝndir.
Olsa ürǝyindǝ betǝr ağlarsan!
Vaqif
Say qǝnimǝt diriliyin dǝmini,
Keçǝn hǝmdǝmlǝrin çǝkmǝ qǝmini,
Əqlin olsun, sil gözünün nǝmini,
Dǝxi geri gǝlmǝz onlar, ağlarsan!
Vidadi
Ağlamaq möminin ǝlamǝtidir,
Nǝbinin dininin xoş adǝtidir,
Əgǝr bilsǝn hǝqqin kǝramǝtidir,
Ta gedinSǝ nuri-bǝsǝr ağlarsan!
Vaqif
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
47
Əlindǝn kǝndini aldıran fǝlǝk,
İnǝklǝrǝ buzov saldıran fǝlǝk,
Yarü yoldaşını öldürǝn fǝlǝk
Mǝgǝr sǝni boylǝ qoyar ağlarsan?
Vidadi
Neylǝrsǝn söylǝmiş buzov-inǝyi,
Bizimlǝ eylǝmiş belǝ hǝnǝyi,
Hǝzrǝtqulu bǝyin ağ dǝyǝnǝyi,
Alıbsan ǝlinǝ mǝgǝr, ağlarsan.
Vaqif
Kimdir indi bu dövrdǝ ol adǝm,
Pǝrisi yanından heç olmaya kǝm,
Qaralırsan bulut kimi dǝmadǝm,
Ağ yağış tǝk yaşın yağar, ağlarsan!
Vidadi
Billǝm çox uşaqsan, ürǝyin toxdur,
Lǝhvü lǝǝb ilǝ hǝvǝsin çoxdur.
QoSalıq ǝsǝri könlündǝ yoxdur,
Hǝlǝ sonra ǝqlin kǝsǝr, ağlarsan.
Vaqif
Toy-bayramdır bu dünyanın ǝzabı,
Əqli olan ona gǝtirǝr tabı,
Sǝnin tǝk oğlana deyil hesabı,
Hǝr şeydǝn eylǝyib qubar, ağlarsan.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
48
Vidadi
Oğlan, sǝn uşaqsan, Savansan hǝlǝ,
YeniSǝ Sisminǝ düşüb vǝlvǝlǝ,
TazǝSǝ dǝyǝnǝk alıbsan ǝlǝ,
Qayim tut ki, nagah düşǝr ağlarsan.
Vaqif
Bidǝmağ olmaqdan nǝ düşǝr ǝlǝ,
Şükr eylǝ allaha, gǝz gülǝ-gülǝ!
Uşaq ha deyilsǝn tez-tez, habelǝ
Könlünün şişǝsi, sınar, ağlarsan!
Vidadi
Uzaqdan bax, yaxşı fǝhm et satirǝ,
Bu iş baxmaz heç könülǝ, xatirǝ,
İstǝr yüz il bu yollarda qatirǝ,
Bir gün yanar Sanü Siyǝr, ağlarsan.
Vaqif
Keçǝn işdǝn mǝrd igidlǝr pozulmaz,
Atalar deyiblǝr, tökülǝn dolmaz.
Qatıq üçün qışda ağlamaq olmaz.
İnşallah gǝlǝr bahar, ağlarsan.
Vidadi
Dövlǝtindǝn yetdik nanü nǝmǝgǝ,
Düşdük indi Sadü qatıq yemǝgǝ,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
49
Söz ki, çoxdur yeri yoxdur demǝgǝ,
Əgǝr bilsǝn, ey bixǝbǝr, ağlarsan.
Vaqif
İç qatığı, ye darının Sadını,
. . . . . . . . . .
Neylǝrsǝn dövranın dadlı zadını,
Sǝnǝ olur o zǝhrimar, ağlarsan.
Vidadi
Ey mǝnǝ göstǝrǝn qatığı, Sadı,
Onu yeyǝn tapar külli muradı,
Dünyanın sǝnǝ dǝ lǝzzǝti, dadı,
Bir gün olar axır zǝhǝr, ağlarsan.
Vaqif
Neçǝ ki, dirisǝn, ölü deyilsǝn,
QoSalıban yaylar kimi ǝyilsǝn,
Padişahsan ǝgǝr özünü bilsǝn,
Neçin olub Sandan bezar, ağlarsan.
Vidadi
Elǝ ki, taxıldı burnuna çeşmǝk,
QoSalıq ǝl verib dǝxi nǝ şişmǝk,
Uşaqlar içinǝ düşǝr gülüşmǝk,
Sǝnin dǝ aSığın tutar, ağlarsan.
Vaqif
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
50
Yavuz çox qoSalan bayatı sevǝr,
Gah öyünü, tǝk-tǝk özündǝn deyǝr,
Sǝn dǝ yetişibsǝn o hǝddǝ mǝyǝr,
Beyninǝ bayatı uyar, ağlarsan.
Vidadi
Külli-Qarabağın abi-hǝyatı,
Nǝrmü nazik bayatıdır, bayatı,
Oxunur mǝSlisdǝ xoş kǝlimatı,
Ox kimi bağrını dǝlǝr, ağlarsan.
Vaqif
Müxǝmmǝs demǝyin seyrǝklǝnibdir,
Bayatıda zehnin zirǝklǝnibdir,
QoSalıbsan, qǝlbin köyrǝklǝnibdir,
İşdǝn, güSdǝn olub bekar, ağlarsan.
Vidadi
Gǝl danışma müxǝmmǝsdǝn, qǝzǝldǝn,
Şeri-hǝqiqǝtdǝn, mǝdhi-gözǝldǝn,
Sǝnin ki, halını billǝm ǝzǝldǝn,
Elǝ deyib Sanan, dilbǝr, ağlarsan.
Vaqif
Yetmişdǝ ki, belǝ nǝm gǝlǝ gözǝ,
Kǝsmǝyǝ arasın baxmaya sözǝ,
Ol zaman ki, yaşın yetişǝr yüzǝ
Gǝl, gör, onda nǝ bişümar ağlarsan.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
51
Vidadi
Sarı Çobanoğlu gǝlsin yanına,
Axund deyǝ Sanın qatsın Sanına,
Xanın şövkǝtinǝ, sǝnin şanına,
O yaxşı müxǝmmǝs düzǝr, ağlarsan.
Vaqif
Nǝdǝndi bǝnizin heç olmur duru,
Sovulub bostanın olubdur uru,
O zaman ki, sǝnǝ. . . . . .
Gözlǝrin çanaqdan çıxar, ağlarsan.
Vidadi
Dǝrdlǝrinǝ dǝrman olmaz heç kǝsin,
Əbubǝkrǝ hǝrgiz yetişmǝz sǝsin,
Mitilin altında qalır nǝfǝsin,
Mürği-ruhun göyǝ uçar, ağlarsan.
Vaqif
Bir gün çǝkǝr qabağına ǝzrail,
Deyǝr: ey kor bǝndǝ, qǝflǝtdǝn ayıl!
Görǝrsǝn bir qǝrib şǝklü şǝmail,
Ürǝyinǝ qanlar damar, ağlarsan.
Vidadi
Əzrail ki, çǝngǝl çalar Sanına,
Çevrilib baxarsan hǝr bir yanına,
Ol zamanda sǝnin ah, ǝfğanına,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
52
Nǝ bir gǝlin, nǝ qız yetǝr, ağlarsan.
Vaqif
Onun çǝngǝli ki ǝzayǝ düşǝr,
Çaxnaşar Sǝsǝdin lǝrzayǝ düşǝr,
Tamam sümüklǝrin vay-vayǝ düşǝr,
Diriykǝn dǝrini soyar, ağlarsan.
Vidadi
Axirǝt sözünü salma yadına,
Dürüst deyil mütlǝq etiqadına,
Mǝhşǝr günü kimsǝ yetmǝz dadına,
Fǝryadın fǝlǝyǝ çıxar, ağlarsan.
Vaqif
Yanarsan tǝpǝdǝn çıxar tütünün,
Tutuşar boğazın, kǝsilǝr ünün,
Hǝlǝ vardır bundan betǝr pis günün,
Üqbayǝ edǝndǝ sǝfǝr, ağlarsan.
Vidadi
Mömin olub qǝlbin olsaydı sǝlim,
Bilǝrdin xudanın olduğun kǝrim,
Sǝnǝ kǝrǝm eylǝr ǝzizü hǝkim,
Nǝ çǝkǝrsǝn xovfü xǝtǝr, ağlarsan!
Vaqif
Çün gedǝrsǝn o qaranlıq dar yerǝ,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
53
Qonşu olmaz çağıranda sǝs verǝ,
Bir kimsǝ tapılmaz qapından girǝ,
Görǝrsǝn dörd tǝrǝf divar, ağlarsan.
Vidadi
Möminǝm zikrimdir daim ilahi,
Uzaqdır könlümdǝn külli-mǝnahi,
Əfv olur möminin Sümlǝ günahi,
Sǝnin dǝ könlündǝn keçǝr, ağlarsan.
Vaqif
Zahir olur iki şǝxsi-qǝzǝbnak,
Əllǝrindǝ şeşpǝr, çapikü çalak,
Onları görǝndǝ zǝhrin olur çak,
Qutun qurur, nitqin batar, ağlarsan.
Vidadi
Münkir sözü, sual sözü, sin sözü,
Söz bir gǝrǝk nǝ danışmaq min sözü,
Dünya axirǝtdǝn belǝ din sözü,
Əlin yoxdur, bǝs müxtǝsǝr, ağlarsan.
Vaqif
Bu yanından çıxar o zalım şeytan,
Su göstǝrǝr sǝndǝn ta ala iyman,
Nǝ Ömǝr tapılar, onda nǝ Osman
Hǝr biri bir yanda batar, ağlarsan.
Vidadi
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
54
Mǝzarın, mǝhşǝrin hǝqdir Sǝhǝti,
Mǝhrum qalmaz Mǝhǝmmǝdin ümmǝti,
Sǝn ki, tǝrk edibsǝn tamam sünnǝti,
Çox çǝkǝrsǝn qǝzǝb, qǝhǝr ağlarsan.
Vaqif
Çünki işin çǝp düşübdür ǝzǝldǝn,
Fayda olmaz işlǝdiyin ǝmǝldǝn,
Mǝlǝk verǝr dǝftǝrini sol ǝldǝn,
Günahını bir-bir sayar, ağlarsan.
Vidadi
Mǝlǝklǝr ki, gǝlǝr sahib izzǝtdǝn,
Ayıra mömini asi millǝtdǝn,
Görǝr ki, deyilsǝn ǝhli-sünnǝtdǝn,
Sǝni yolum-yolum yolar, ağlarsan.
Vaqif
O gündǝ ki, qaçar pǝdǝrdǝn püsǝr,
Gövdǝnǝ çulğaşar yalav sǝrbǝsǝr,
Su vermǝz içǝsǝn saqiyi-kövsǝr,
Kabab tǝki bağrın yanar, ağlarsan.
Vidadi
Əvvǝl Bubǝkrdir peyğǝmbǝrǝ yar,
Ömǝrdir islamı eylǝyǝn izhar,
Osmani-Zinnureyn, heydǝri-Kǝrrar,
Olarlar saqiyi-kövsǝr, ağlarsan.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
55
Vaqif
Çün töhmǝt edibsǝn o hǝştü çara,
Əlin neSǝ yetǝr sǝnin onlara,
Qapılarda dolanırsan avara,
Gör başına gǝlǝr nǝlǝr, ağlarsan.
Vidadi
Əbubǝkrü Ömǝr, Osmanü Əli,
Sümlǝ hǝştü çǝhar imamü vǝli,
Nemanü Şafei, Malik, Hǝnbǝli,
Onları Sǝmiǝn gǝzǝr, ağlarsan.
Vaqif
Ol zaman ki, qaynar kǝllǝdǝ beyin,
İmam Əzǝm danar sözün, hǝr şeyin,
Heç üzǝ mǝn baxa bilmǝnǝm deyin,
Sǝni görSǝk gözün yumar, ağlarsan.
Vidadi
Allahın ki, heç çǝkmǝzsǝn minnǝtin,
Tǝrk edibsǝn peyğǝmbǝrin sünnǝtin,
Nǝ görǝrsǝn mǝsumların hörmǝtin,
Əgǝr ağlamazsan, ǝgǝr ağlarsan.
Vaqif
Hǝştü çǝhar çün halını duyarlar,
Sanma sǝni öz halına qoyarlar,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
56
Əvvǝl onlar sǝni diri soyarlar,
Sümüyünü ta gömǝrlǝr, ağlarsan.
Vidadi
O zaman ki, mǝhşǝr xalqı durarlar,
Divan olub sorğu-sual sorarlar,
Əgǝr sǝni bu mǝzhǝbdǝ görǝrlǝr,
Yerbǝyer budayıb ǝzǝr, ağlarsan.
Vaqif
Demǝ ki, dadıma yetǝr Maliki,
Dǝrdǝ düşǝr sǝndǝn betǝr Maliki,
Qaçar ilim-ilim itǝr Maliki,
Yaşınıb bir yerdǝ yatar, ağlarsan.
Vidadi
Hǝşrǝdǝk qalarsan ahü zar ilǝn,
Hǝsrǝt-ilǝn, çox-çox intizar ilǝn,
Kǝlǝz ilǝn, ǝqrǝb ilǝn, mar ilǝn,
Ağzınadǝk qǝbrin dolar, ağlarsan.
Vaqif
Çox kimsǝlǝr qıl körpüdǝn asılar,
Hǝnbǝlinin qaravulu basılar,
Qorxusundan bir buSağa qısılar,
Dinǝ bilmǝz mat-mat baxar, ağlarsan.
Vidadi
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
57
Hǝsǝn Kaşinin ta başın kǝsǝrlǝr,
Kǝsib onu Sǝhǝnnǝmdǝn asarlar,
Qızdırıb-qızdırıb oda basarlar,
Onu görüb ǝqlin çaşar, ağlarsan.
Vaqif
Şafeinin olmaz o qǝdǝr suçu,
Əvvǝldǝn axıra ayrıdır köçü,
Gǝlǝr fǝriştǝlǝr, amma bu üçü
Tutar bir-birinǝ çaxar, ağlarsan.
Vidadi
Şafeini imamlardan ayırma,
Ümmǝ xanı görüb riya qayırma,
Bu sözlǝri lǝzgi içrǝ buyurma,
Sǝni qalmıqlara satar, ağlarsan.
Vaqif
Qǝbirdǝn ki, çıxıb gedǝrsǝn Şama,
O günlǝrin dönǝr toya, bayrama,
Əlin yetmǝz peyğǝmbǝrǝ, imama,
Qiyamǝt başına qopar, ağlarsan.
Vidadi
Qapılarda çox toxuna-toxuna,
Ömǝrdǝn Osmandan gǝzmǝ saxına,
Olarsız ki, heç qoymazlar yaxına,
Döyǝ-döyǝ öldürǝrlǝr, ağlarsan.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
58
Vaqif
Əqlin olsun, on iki imama inan,
Fayda vermǝz sonra olmaq peşiman,
Yǝqin bil ki, qurulaSaqdır mizan,
Əmǝlin qarşında durar, ağlarsan.
Vidadi
İmamlar ha deyil sǝnin yoldaşın,
Olsaydı gözündǝ olardı yaşın,
Sǝn ǝqildǝ vardı neçǝ qardaşın,
Olur-olsun, sǝn müqǝrrǝr, ağlarsan.
Vaqif
Vaxtkǝn, dǝli olma, gǝl eşit mǝndǝn,
Gǝzmǝ yalvar-yapış onlara gendǝn,
Amma qorxun olsun Əbülhǝsǝndǝn,
Sǝni ǝzim-ǝzim ǝzǝr, ağlarsan.
Vidadi
Qulluq etmǝyibsǝn Əbülhǝsǝnǝ,
Gǝlǝ, o günündǝ yar ola sǝnǝ,
Yetişmǝz dadına heç bir kimsǝnǝ,
Qalarsan naǝlaS, naçar, ağlarsan.
Vaqif
Axır sǝnin neSǝ haldır, bu halın,
Hansı mǝtlǝbdǝdir fikrü xǝyalın?
Vǝdǝ günü atın, qoyunun, malın,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
59
Əgǝr doğmaz, ǝgǝr doğar, ağlarsan.
Vidadi
Çün sevmǝzsǝn atı, qoyunu, malı,
Eşitmǝzsǝn hǝrgiz bu qalmağalı,
Bǝs nǝdir yığıbsan neçǝ ǝyalı,
Doğmaz şad olarsan, doğar ağlarsan.
Vaqif
Heç axtarma şahi-heydǝr Əlini,
İmami-hümamı tamam vǝlini,
Yığ başına tǝpik atan dǝlini,
Olar ki, bir-birin qırar, ağlarsan.
Vidadi
Tanırsan Şǝmkirli dǝli qazini,
Hǝsǝni-Kaşini, Nǝsir Tusini,
Tǝrki-sünnǝt olan tamam asini,
Görǝrsǝn duzǝxǝ girǝr, ağlarsan.
Vaqif
İmam ki, iraqdır etiqadından,
Tamam bildiklǝrin çıxar yadından,
O zaman çǝkilǝr ah nihadından,
Fǝryadın fǝlǝyǝ çıxar, ağlarsan.
Vidadi
Olan peyğǝmbǝrin doğru rahında,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
60
Xuda saxlar onu öz pǝnahında,
Sǝni hǝr kim görǝr hǝq dǝrgahında,
Qatar qabağına qovar, ağlarsan.
Vaqif
Başına Sǝm olub ǝqlin yığılmaz,
O sǝbǝbdǝn dǝrdin, qǝmin dağılmaz,
Sǝnin malın buzov salıb, sağılmaz,
Hǝr kǝs inǝyini sağar, ağlarsan.
Vidadi
Şeytan ki, dünyada aldadır kimi,
Xoş gǝlir o kǝsǝ dünyanın dǝmi,
Çox yığma başına huri, sǝnǝmi,
Qafil özgǝlǝrǝ gedǝr, ağlarsan.
Vaqif
Sǝhǝnnǝmǝ getsin gedǝn hǝmdǝmlǝr,
Olar üçün çǝkmǝ sǝn munSa qǝmlǝr,
Keçǝn günlǝri ki, indi bu dǝmlǝr,
Dǝli könül ǝbǝs anar, ağlarsan.
Vidadi
Göz neçin ağlayıb tökmǝsin nǝmi,
Heyvan ha deyil ki, çǝkmǝyǝ qǝmi,
Əqlin olsa anıb yarü hǝmdǝmi,
Leylü nahar, şamü sǝhǝr ağlarsan.
Vaqif
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
61
Hǝqqi-peyğǝmbǝrǝ o çaryarǝ,
Tamam imamlara, hǝştü çǝharǝ
Uymasan, yanarsan duzǝxdǝ narǝ,
Kimsǝ olmaz sǝnǝ yavǝr, ağlarsan.
Vidadi
Nahaq yerǝ ǝhli-hǝqqǝ dǝyǝnlǝr,
Peyğǝmbǝrin doğru yolun ǝyǝnlǝr,
Azğın-azğın çaryarǝ söyǝnlǝr,
Çaqqal tǝk duzǝxdǝ ular, ağlarsan.
Vaqif
Nǝ yaradır ürǝyinin yarası,
Bu vaxtadǝk olmayıbdır çarası,
Uzun illǝr kǝsilmǝyib arası,
Şamü sǝhǝr, leylü nahar ağlarsan.
Vidadi
Bir göz ki, ağlamaz hǝm tökmǝz yaşı,
Əlbǝttǝ, xalidir beyini, başı,
Olmasa, yad eylǝr yarü yoldaşı
Hǝrdǝm ki, yadına düşǝr, ağlarsan.
Vaqif
Ol qǝdǝr dolandın sağdan vǝ soldan.
Dövlǝtli xanı da çıxardın yoldan,
Qoymadın ki, verǝ parçadan, puldan,
Sǝni xǝlǝt ǝhli tutar, ağlarsan.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
62
Vidadi
Çox bulanma bu dünyanın qanına,
Vǝfa yoxdur sultanına, xanına,
Danasını bir gün qoymaz yanına,
Bizim inǝk tǝki tǝpǝr, ağlarsan.
Vaqif
Dünya işindǝ ki, qoçaqsan, qoçaq,
Ölüdǝn qıvraqsan, diridǝn qaçaq,
Bir gün sağ olursan, yeddi gün naçaq,
Övrǝtlǝr bağrını üzǝr, ağlarsan.
Vidadi
Sǝni qamışlıqda yaşıran fǝlǝk,
Əqlini başından çaşıran fǝlǝk,
Meyxanǝdǝn tez-tez düşürǝn fǝlǝk,
Belǝ qoymaz bir gün sürǝr, ağlarsan.
Vaqif
Ölǝndǝn sonra da güruhi-naSi,
Mǝzarına salmaz sayǝ qiyğaSı,
Özündǝn irǝli çürük ağaSı
Ağzının üstündǝn çǝkǝr, ağlarsan.
Vidadi
Allah rǝbbimdir, Mǝhǝmmǝd şǝfi
Küllühalǝ oldur ǝlimü sǝmi,
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
63
Deyilmi yǝğfiruzzünubi Sǝmi,
O gündǝ gözlǝrin görǝr, ağlarsan.
Vaqif
Minǝrsǝn qatırı, sürǝ bilmǝzsǝn,
Yolun altın, üstün görǝ bilmǝzsǝn,
Xan gǝlǝr yerindǝn dura bilmǝzsǝn,
Qǝlǝbǝyi qolundan tutar, ağlarsan.
Vidadi
Ağqız oğlu Piri dünya qardaşın,
Hatǝmxan ağadır sindǝ yoldaşın,
Sarı Çobanoğlu gözǝl dindaşın,
Nǝ çǝkǝrsǝn sǝn dǝrdü sǝr, ağlarsan.
Vaqif
Soruşarlar sǝndǝn neçǝ xǝbǝri,
Üstünǝ çǝkǝrlǝr tiğü tǝbǝri,
Söylǝrsǝn sözünü dǝli-sǝrsǝri,
Hǝr lǝhzǝdǝ hǝzar-hǝzar ağlarsan.
Vidadi
Münkir, nǝkir neSǝ olsa ötüşǝr,
Sor ki, sonra işin hara yetişǝr,
Divar gǝlǝr bir-birilǝ bitişǝr,
Sǝni oyum-oyum oyar, ağlarsan.
Vaqif
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
64
Qıl körpüdǝn ta ki, sürşǝr ayağın,
Sǝhǝnnǝm xovfindǝn yarılar yağın
Qorxma yenǝ Əli olar dayağın,
Əgǝr anıb hǝştü çǝhar ağlarsan.
Vidadi
Oxuram gǝr Sürmüm var isǝ ǝzim,
İnǝllahǝ hüvvǝt tǝvvabür-rǝhim,
Hǝqqin olduğuna qǝniyü kǝrim,
Əzǝl etmǝyibsǝn bavǝr, ağlarsan.
Vaqif
Vaqif, gǝrçi ǝzabı var dünyanın,
Sǝn neçin xovfini çǝkǝrsǝn anın,
Tutubsan ǝtǝyin Şahi-mǝrdanın,
O gülǝr gülǝrsǝn, ağlar ağlarsan.
Vidadi
Şiǝ xalqı tamam dolar duzǝxǝ,
Qalarlar duzǝxdǝ od yaxa-yaxa,
Mahaldır ki, biri duzǝxdǝn çıxa,
Sümlǝ olar zirü zǝbǝr, ağlarsan.
Vidadi
Əhli-sünnǝt vǝl-Sǝmaǝt peyvǝstǝ,
Gedǝrlǝr Sǝnnǝtǝ dǝstǝbǝdǝstǝ,
O gündǝ şad olar Vidadi xǝstǝ,
Sǝni yanlış görüb gülǝr, ağlarsan.
Vidadi əsərləri
__________________________________________________ _____________________________________
65
MADDEYİ-TARİXLƏR
I
Gǝl olma, ey Vidadi, çox bivǝfayǝ müştaq,
Heç kǝs bu pur Sǝfadǝn çıxmadı qǝlbi yığnaq.
Fövtündǝ fövqi ǝhval bu misra oldu tarix
Mǝqbuli-seyri-firdövs Əhmǝd Sultan Qǝzzağ.
II
Pǝri xanım vǝfatından bu misra gǝldi xoş tarix
Vidadi, oldu hasil ol Pǝrinin mǝskǝni Sǝnnǝt.